Вход | Регистрация
  Алпанские языки Лезгинский Табасаранский Агульский Рутульский Цахурский Крызский Будухский Арчинский Удинский Хиналугский  
[ Новые сообщения · Участники · Правила форума · Поиск · RSS ]


Страница 1 из 11
Форум » Языки » Лезги чIал - Лезгинский язык » Лезги гафарганра авачир гафар
Лезги гафарганра авачир гафар
Эл_Дар_АлпанвиДата: Вторник, 28.05.2013, 04:03 | Сообщение # 1
Полковник
Группа: Редакторы-I
Сообщений: 70
Репутация: 0
Замечания: 0%
Статус: Offline
Чи лезги гафарганра ппара лезги гафар авач.
Инал чна гафарганра авачир лезги гафар кIватIда.
ГьакIни диалектрин гафар.


Сообщение отредактировал Эл_Дар_Алпанви - Вторник, 28.05.2013, 12:02
 
Эл_Дар_АлпанвиДата: Вторник, 28.05.2013, 14:17 | Сообщение # 2
Полковник
Группа: Редакторы-I
Сообщений: 70
Репутация: 0
Замечания: 0%
Статус: Offline
Майрудин Бабаханов

РАНГУЛАТ ВА Я ЛЕЗГИЙРИН КЪАЦУ ГАФАРГАН

Садазни сир туш, набататрал гьалтайла, чи чилер женнетдин багъдиз ухшар я. Даиман живерилай гьуьлерал къведалди вири тIебиатдин зулар гва чи халкьдив. Гьатта субтропикрин Самурдин тамни. Къавкъазда авай саки вири набататар экъечIзава чи мулкара. Амма абурун виридан тIварар чаз чизвач, чи словарра авач.

ГьикI ятIани дагъустандин маса миллетдин (тIвар за кьадач) векилдин – жуван хванахвадин кIвале заз 2006 – йисуз акъатнавай чпин чIаланни урус чIалан словарь акунай, яцIу жилд алай, вични кьве томдин. Зун адаз итиж паталди килигиз башламишна. ЧIал вич чидачтIани, урус чIалаз элкъуьрнавай гафарай са аламат за кьатIана: саки вири набататрин тIварар, гьатта Къавкъазда тежезвайбурунни словарда чпин чIалалди ганвай. За кьасухдай хванахвадиз, филологиядин илимрин кандидатдиз, абур чизватIа, ахтармишна. Тамам цIудакай садни чирзвачир. Мадни лугьун, а халкь яшамиш жезвай рагара хъач-мачни авайди чукIул алтадайдалай кьулухъ гачалан кьилел чIарар кьван я.

Куьз ятIа чидани квез и яргъал чIугур эгечIунар? Набататар авачирбуруз набататрин тIварар хьанва, чун лагьайтIа гьи цуьк, хъач къалурайтIани, чене пIицIинал аватиз, къах хьана акъваззава. Ваъ, за, винидихъ тIвар кьур ктабдин авторри хьиз «гафар-къундармаяр» туькIуьрна, абур словарра туна кIанда лугьузвач. ЧIал халкьдин тарихдин гуьзгуь я, ам михьиз хуьн – гьар садан буржи. Са чIавузни ахьтин «гафар-къундармаяр» чIалан чешнеда гьатдач, чIала вичи абур, кицIи севрен як хьиз, ни чIугуна, анихъда. Зи фикир масад я: набататрин тIварар тир гафар чахъ кIани кьадар ава, амма абур кIватIна, къайдада туна, халкьдин гегьенш къатарал гьеле агакьариз хьанвач.

Квел бинеламиш хьана за чахъ набататрин тIварар гзаф ава лугьузва?

Сад лагьайди, гзаф хъчар лап дегь девиррилай лезгийри ицIизмаз ва я хуьрекрик кутаз нез хьана.

Кьвед лагьайди, къадим тарихдин авторрин кхьинрай чи халкь дегь девиррилай мал-къара хуьнал, магьсулдарвилел ва саларбанвилел машгъул тирди аквазва. Гьатта ципIицIлухарни кваз авай абурухъ.

Пуд лагьайдин, гзаф хъчар лезгийри дарманар яз ишлемишзавай ва гилани ишлемишзава. Гьамиша тIвар-ван авай жерягьар алаз хьана чи чилерал.

Кьуд лагьайдини, чпин яшайишдин кьилин хилерикай сад тир жуьреба-жуьре шейэр хурунра виже къвезвай рангар хкудзавай лезгийри набататрикай. Чебни гьихьтин рангар. АрхитIрин хуьруьн куьгьне мискIиндин рагъ акьадай патан къванцин цлал рангадин цуькверин шикилар ала. Низ чир хьуй абур мус рангламишнавайди ятIа, белки виш-кьве виш йис вилик, амма къедалди кIусни алахь тавуна алама.

Бес икьван чпин уьмуьрдихъ, яшайишдихъ галаз алакъада авай затIариз тIварар тагана туна лезгийри? Намумкин кар я.

Кьве йис кьван вилик са таниш кечмиш хьайи дуьадал гьикI ятIани дарман хъчарикай ихтилат кватнай. «Чаз лезгидалди авайди са-кьве набататдин тIвар я. Гзаф авайтIа, Гаджиеван словарда жедай»,- тестикьарзавай сада. Вични лезги чIалалакай, чи культурадикай хабар авай юлдашди. Аламат я, са залай гъейри, саки вири адахъ галаз рази тир. Дуьа гьуьжетриз кутугнавай майдан туш эхир, гьавиляй зун артух бягьсиниз экъечIначир. Амма хкIун зак дериндай авунвай…

Гзаф чкайра хьана зун, гзаф рекьера къекъвена. Гьина ван хьайитIани, цIийи ихтилатар, гафар къачунай жуван дафтарриз. Гьа жергедай яз набататрин тIварарни.

Гъилелай авунай за жуван жандафтарар, вири набататрин тIварар акъудна, сиягьда туна, вуганай «дуьадал рахайдав» компьютердал элянавай вад чар (ам захъ галаз гьуьрмет авай, патав гвай идарада кIвалахзавай кас тир).

Са- кьве йикъалай агакьар хъувунай ада зи чарар. КIаникай «Вун гьахъ я» ва патавай хьиз «рангулат» гафарни кхьена.
- Яраб ада кхьенвай «рангулат» вуч гаф ятIа? - гзаф фикирарнай за, амма вичивай, саки гьар юкъуз гьалтзавайтIани, жузуначир, кьасухдай. Эхирни мукьвара чир хьана заз адан мана – «ренглод», ширин (шекер) хутарин жуьре…

Агъадихъ куь фикирдизни гъизва за а гафарган.

Словардин кьетIенвилерикай са шумуд гаф кхьин заз чарасуз яз аквазва.

1. Набататрин тIварар орфографиядин словарда авайвал ганвач. «Са затI – са тIвар» къайдадал амал авуна кхьенва. Чи словарра «гъетреяб» (ракушка) санал кхьенва, «ламра яб (япар)» - чараз. Ва мадни: «цIийиварз» галкIана кхьизва, «хъархъу тар» - чараз. Ихьтин вакъиаяр гзаф ава. И кардин себеб ачухдай кас хьанайтIа, за адаз, капар ягъиз, баркалла лугьудай.

2. КIелзавай гьар сад, «чи патара акI туш» лугьуз цавариз акъатун виже къведач. Месела, чIухлумпIриз Хив райондик акатзавай хуьрера «марцар» лугьуда. Яз ам вири лезгияр паталди акI туш эхир. Къуншияр тир Хъухъвани АрхитIа чпин мулкара булдиз авай «рододедрон кавказский» набататдиз сана «цIегьрекьа» лугьуда, муькуьна – «зегьрекьа» ва икI мад.

3. Гзаф ава чи чIала емишрин сортарин тIварар, иллаки чуьхверрин жуьреяр пара я. Са зи хайи хуьре - Пиперхуьре 39 сорт ава. РикIеллама, 70-лагьай йисарин сифте кьилерай чи хуьруьз Курск шегьердай са алим атанай. Чун, аялар тарариз акьадариз, цуьк авунвай хилериз жунадин кулурар ягъиз таз, ахтармишунар тухванай ада. Са кьве йисалай вич хьайи кIвалин иеси Бабаев Мамедаз ктабни рахкурнай, чи мулкарин чуьхверрикай кхьенвай. Гила абур кьуразва, цIийиз къелем гудай ксар амач...
Емишрин сортарин тIварар словарда гзафвилин кьадарда аваз ганва, халкьди ишлемишзавайвал.

4. Набататрин алемда хейлин сирер ава. ТIварарал гьалтайлани итижлу месэлаяр авачиз туш. Къачун чна «явакьан» ва «буьндуьгуьр» гафар. Манаяр тахминан сад я - са гафуналди, «бегьемсуз инсан». Амма набататрин тIварар ахтармишайла, чун са фикирдал къвезва: абур а гафарин куьчери манаяр я. А гафар чеб набататрин тIварар я.

Мадни са вакъиа: заз фадлай шивитдиз ухшар «кIвегьег» хъач авайди чизвай. Амма хъач вич акунвачир, я къалурдай касни жагъанвачир. 2011-йисуз чун Рутул райондин яхулар яшамиш жезвай, Гуржистандин сергьятрал алай Аракул лугьудай хуьруьз акъатнай. Хуьруьвай яргъа чуьлда авай фермадал йиф авур чаз, ана мал-къара хуьнал машгъул тир иесиди ажебан тIеамдин кIвегь ганай ва ам хъчарин мижедал элчуьхна хкудзавайдини малумарнай. И гафар ван хьайи, за адавай а хъач къалурун тIалабнай. Ажаиб «маларбан» тир а яхулви: хъачни къалурнай, урусдал адан тIварни лагьанай - «кервель». «Къарникъуз» гафунихъни вичиз баянар гана кIани терефар ава. Ам, чир жезвайвал, кьве паюникай ибарат я: къарни + къуз(а), яни къуза пад (кIаник пад) чIулавди. Ахьтинди са жуьре я - шампиньон. Адаз лезгийри «къени къарникъузни» лугьуда. Амайбуруз бязи чкайра санлай «бебелукар» тIвар ганва. Мад кьуд жуьредиз кьилдин тIварар ава - жинжибармак (садбуру жинжибапIахни лугьуда) - поганка, плидцуф (дождевик), кIанчIаганар (опята) ва тамун як (сморчок).

Бязи набататрин тIварариз талукь урус тIварар чаз жагъанач. Месела, «жанавурдин векь» (дагълара экъечIдай, пис кудай, бубасил азар сагъарун патал ишлемишдай, тазазмай шивитдиз ухшар хъач) ва «марв» тIвар алай кулкус хьтинбур (белки «мерв» (свидина) ятIа?). Лезги чIала мисални ава, «виш балкIан авайди са марву тIвалунихъ муьгьтеж жеда» лугьудай. Я абур чи патарин эндемикар я (яни са чина экъечIдайбур), я чна эхирдалди абур ахтармишнавач. Ва мадни: рагьметлу Р.И. Гайдаров вичин «Гафарикай къейдер» ктабда «хъипен» тарцикай рахазва. «Хъипен» лугьудай гаф чи чIала ава, азардин тIвар я - желтуха. Тарциз а тIвар вичин кIарасдикай хъипи ранг хкудзавайвиляй ганвайдини кхьизва. Хъипи ранг хкудун патал лезгийри гьи кIарас ишлемишзавай? Пуд заз чида: мертерин кIарас (барбарис), ярукулар (желтинник) ва рекьешта (шелковица). Абурукай Р.И.Гайдарова тIвар кьазвайди гьим ятIа, тайиндиз лугьуз жедач. Белки масад я жеди.

Бязи набататрин тIварар алай девирда лезгийри кьериз-цIаруз ишлемишзама. Кьилди къачуртIа, «вилицIикI» (василек синий) гаф. А набататдикай синтетикадин рангар акъатдалди чи патара вили ранг хкудзавай, вичин тIварни саки виридаз ашкара тир. И кар ам бязи мягькем ибарайра гьалтуни шагьидвалзава. Месела, къаю яна, бедендин паяр (хъуьхъвер, нер, гьилер) вили хьайила, «вилицикIер хьиз хьанва» лугьуда.

Мад са итижлу месэла: вичин тандал яру, ивидин хьтин халар алай, къевдиз ухшар набататдиз (болиголов) лезгийри «ивиг-ар» лугьуда. Ихьтин тIвар алай хуьрни авай эхир са вахтара ЯркIи мулкара. Белки сад масадахъ галаз алакъалу ятIа? Набататрихъ галаз алакъалу тIварар ала кьван чи бязи хуьрерал: Хтун, Пиперхуьр, Чуьхверхуьр, Цмур...

ЛЕЗГИЙРИН КЪАЦУ ГАФАРГАН

Абасбигияр - сорт груши
Абугарданар - сорт груши
Авчавучар - круглые сочные груши
Агъада - агадай (сорт винограда)
Акула - сорт риса
Алакъавах - белый тополь
Албухара - сорт слив
Алван-ар (арба-яр) - весенний первоцвет
Алгъандцуьк - разновидность цветка
Алуча - алыча
Алчудунар - вьюнок
Анар - гранат
Андуз - девясил
Армудар - армуд (сорт груши)
Афат - афат Шихикентский (сорт яблок)
Афни - огурец
Ацагъанар - ацаган (сорт груши)
Бадам - миндаль (плод)
Бадамжан - баклажан
БарцIалар - сорт груши
БатIра-яр - птичий горец (спорыш)
Биян - солодка, лакрица, лакричник
Бубу-яр - мак
Буран - тыква
Буьндуьгуьр (буьшкIуьн, буьшлуьнкI диал.) - купырь
ВакIан канаб - хвощ
Верг - крапива
Верхитар - береза
Вершитар - осина
ВилицIикI-ер - василек синий
Вишни (ширванпIини, алабали диал.) - вишня
Газар - морковь
ГалкIац-ар - щетинник мутовчатый
Гатун ич - сорт яблок
Гатун хали - дыня
Гачалар - сорт груши
Гемелмаяр - сорт яблок
Гергер - овёс
Гийинтар//Гигинтар - граб (дерево)
Гирав (кудакьачI) - борщевик
Гъвергъвер - примула
Гъвершитар - клён
Гъегъел-ар - ярутка полевая
Гьетрецуьк (матIан) - чистотель
Гъулцитар - липа
Гъутугъуд - петров крест
ГьажикIа (гьажибугъда, шагьбугъда) - кукруза
Гьармула-яр - рута
Гьелбе-яр (гьилиба-яр, вишсебеб, чайдцуьк, чайдкьал) - зверобой
Гьуьлуьн келем - ламинария
ДакІурар - сорт груши
Дамардпеш (жуьдгъвел диал.) - подорожник
Данакъиран - подснежник (желтый)
Дарчин - корица
Деведцаз - верблюжья колючка
ДекурквачI - алтей
Дагранатар - ранет Ахтынский (сорт яблок)
Дили - плевел
Думбулар - один из сортов крупной сливы
ДуркIундин чай - ортосифон, почечный чай
Дуьгуь - рис
Енгецуьк - шток-роза
Жанавурдин векь - волчья трава
ЖикIи-яр - шиповник
Жинжибармак - поганка (гриб)
Жиржирмаяр - джирдждирма (сорт яблок)
Жиргьажияр - сорт яблок
Жум - айва
Зарда - перезрелый огурец
Зарзар-ар - звёздчатка
Зегьре-яр (ханбигид хъач, сухван хъач) - белена
Зейтун - олива, маслина
Зенги-яр (кукупIдин цуьк) - весенний первоцвет
Зигил-ар - шишка
Ивиг-ар (яранкьал-ар) - болиголов
Иги - плод лоха
Игидтар - лох (дерево)
ИкIи (биян) - солодка
Инаб - дикая хурма
Инжи (пудракьей ) - клевер
Инжил - инжир
Иришбаяр - сорт винограда
Истивут - перец
Иферар - тмин
Йиги (йигидул, игди, вакIан кIири-яр) - облепиха
Кагьу - салат (растение)
Калинмез редко - кактус
Канаб - конопля
Каркунар - сорт груши
Картуф - картошка
Келем - капуста
Кикен-ар - василек колючеголовый
Кицик - шишка
Кишмишарсорт - винограда без косточек
Куг I - тыква-горлянка
Куг II - сорт яблок
Кудахъач - кардария крупковидная
КукупIдин накъвар (шириш-ар) - ятрышник пятнистый
Кулункьал-ар - сорго техническое
КурквачI - мальва
Куркур-ар - колокольчики
Куш диал. (пиф диал.) - гусиный лук
Куьреяр - сорт груши
Къабах (буран) - тыква
Къав - чага (березовый гриб)
Къавах - тополь
Къагьве - кофе
Къазрапац (тапан некьи-яр) - лапчатка
Къажал - разновидность травы
Къалгъан - репейник, чертополох
Къалчамаг (эленз) - омела
Къарагъаж - карагач; вяз; ильм
Къараткен - держидерево
Къарачип (чIулавкьал) - душица обыкновенная
Къарби - дикая груша
Къарникъуз (бебелук) - гриб
КъацутIегьрияр - сорт груши
Къвакъва - тёрн
Къев (цIихрих, шлам) - бутень кавказский
Къени кицик - мушмула
Къенсидтар - абрикосовое дерево
Къенсимашмаш - сорт абрикосов
Къижи - папоротник
Къизидгуьл (марвар) - роза
Къизилдувул - радиола розовая
Къримар - сорт груши
Къулах (бейшуьткьвер) - бессмертник
Къунж (спах) - люцерна
Къуьл - пшеница
Къуьрен емиш(ар) - бересклет
Кьакь-арсоцветия - лопуха
Кьелквачирар - сорт груши
Кьифрехар-ар - вики
Кьурукьал-ар - анабазис безлистный
Кьуруш-ар (къабриш-ар, хурлинш-ар) - крыжовник
КIалам-ар (къирхдуьгуьм, надриш) - цикорий
КIанчIаган-ар - опята
КIах - сорт чины
КIаштIабан (псидтум) - рогоз
КIаштIияр - сорт слив
КIвалакIар - аппорт (сорт яблок)
КIвегьег - кервель
КIеленмез - мокрица
КIерец - орех
КIешниш - кинза
КIири-яр - дикие яблоки
КIуьркIуьл(ар) - тимофеевка
Лаврав - лавр
Лали уст. - тюльпан
Ламраяпар - чистец германский
Мажв (мн. ч. мачвар) - астрагал
Макъ - ольха
Маймундин ич-ер (чIуру партахал-ар) - адамово яблоко (маклюра)
Марв - разновидность кустарника
Марцар (кицІин цІипицІар, кицІин рацІар диал.) - черёмуха
Махпурцуьк - бархатец
Машмаш (къенси) - абрикос
Машмаштар - абрикосовое дерево
Машмашцуьк - осот желтый
Мегъв - желудь
Мегъуьнтар - дуб
Мере (ферефул) - ежевика
Мерекуп-ар - аронник пятнистый
Мержемек - чечевица
Мерт-ер - барбарис
Метер - сорт сладких яблок
Миргигъал-ар - осенний пух
Михек - гвоздика
Мурс-ар (эвелук-ар) - конский щавель
Мух - ячмень
Муьгьуьрар - сорт винограда
Муьтквер (зигилтар, ялавтар) - ель, ёлка
НаралмутІар - сорт груши
Наргиз - нарцисс (цветок)
Нармаяр - сорт винограда
Нарчуьхвер - сорт груши
НахутI - горох
НацI-ар - камыш
НекIедхъач (некхъач, псис-ар) - одуванчик
Нехв - полба
Ниницуьк - подснежник (синий)
Нуьгведич-ер - сорт яблок
НуькIревил-ер - незабудки
Пайгъамбарар - сорт груши
Памидур - помидор
Паркьул - лопух
Парс - козлобородник
Пенкьв (деведабан ) - корень лопуха
Пехърецуьк - касатик
Пехъречанг - шафран посевной
ПехъречичIек - гусиный лук
Пехърехали (къакъацI, кевер) - каперс
Пехърияр - сорт груши
Пил - съедобная трава
Пир-ер (легъ-ер) - осока
Пип-ер - плоды бука
Пипинтар - бук
Плидцуф - дождевик (гриб)
Пси-яр - вейник
Пудпеш - вахта трехлистная
Пурни (чидрикь, спIра, шанат, сирисамбал) - мята
Пурнух диал. - королёк
ПIини - черешня (плод)
ПIинидтар - черешня (дерево)
Ракъинцуьк - подсолнух
Рангулат (ширин хутар, шекер хутар) - ренклод (сорт сладких слив)
Рейгьан - базилик
Рекьедтар (рекьешта) - шелковица
Рипераг (мукIраг, купулцаз) - можжевельник
Рипирипер - разновидность колючего кустарника
Ругъун-ар - марена
Сармашугъ - плющ, лиана
Сафрахъач - сущ., клещевина
Седефган(ар) - пижма
Сенжефил - имбирь
Серг - чеснок
СеркIв (кирф, къерф диал.) - бузина
Сил - рожь
Сирсилар - серёжки
Синер бельфлер - китайский
СипекI(цемц) - чёрная тутовая ягода
Суванцуьк (камбарцуьк, кIунтIацуьк) - анемон, ветреница
СукІраяр - сорт груши
Суьрме - головня
Такв-ар - сурепка
Такъ-ар (такун-ар, цулу-яр) - донник лекарственный
Тамун - як сморчок
Тархун - тархун, эстрагон
Темезхан - пастушья сумка
Тере-яр - ширица
Терефул-ар (жуван-ар) - хмель
Тумкуьруьяр - сорт груши
ТупIутIа-яр - стальник полевой
Турп (кьа) - редька
ТIангу-яр - молочай
ТIанутIар - сорт груши
ТIапIас-ар (тамун некьи-яр) - земляника лесная
ТIегьрияр - сорт груши
ТIенгир - мать-и-мачеха
УрусцуькI - сорго
Успагьан - шпинат
Фарт-ар - гордовина (калина гордовина)
Ферар (сурар) - черемша
Хал - ряска
Хали - арбуз
Хамзар-ар - малина
Хар-ар (пахла-яр, цІарни) - фасоль
Харх (тамун харх) - вика
Хархал - плевел
Хархар - чина
Хархунаг - один из видов съедобных трав
Хатмияр - сорт винограда
Хатрут - тут
Хатруттар - тутовник
Хват - слива
Хвешхвеш - мак
Хиренпеш - подорожник ланцетолистый
ХумбукI - синеголовник
Хумрав - финик
Хъархъ - зелёный грецкий орех
Хъархъутар (кIерецтар) - ореховое дерево
Хъенпар - сорт груши
Хъипикь-ар - коровяк (медвежье ухо)
Хъипен - вид дерева
Хъуртахъач (гитI, селме, хьетІ) - лебеда
Хьвехьв-ер диал. - синяк обыкновенный
Хьелхел - свербига
Хьирхьам - мох
Хъипицуьк (дуьдгъверцуьк) - лютик
Хьуьтуьк диал. - джида (лох восточный)
Цагъам-ар - все вьющиеся растения с шипами, колючками
Цазцуьк (ламракикер) - мордовник
Цинцуьк - кубышка
Цири - чеснок парадоксальный
Цирипул - подмаре́нник це́пкий
Цирке - околоплодник (зелёная оболочка) грецкого ореха
Цурунпеш - щавель
Цуцунтар - ясень
ЦуькI - просо
Цуьруьхуьмар - сорт яблок
ЦIан-ар диал. - водяной перец
ЦIангур - перекати-поле
ЦIантар-ар (къветрекьал-ар, кьуртухъ-ар, къанжукь-ар) - чабрец
ЦIахатI-ар - вонючка, клопогон вонючий
ЦIвелинтар - ива
ЦIегьрекарч (таразунд хъач) - череда
ЦIегьрекьа - рододедрон кавказский
ЦIегьремумар - дамские пальчики
ЦIелуьк - кресс-салат
ЦIенкьер - сорт яблок
ЦIиганар - сорт яблок
ЦIирицI-ар - смородина
ЦIиртIераг - бешеный огурец
Чайдин векь - репешок
Чандар - платан восточный
Чивир (явдан, ригевекь, цупIурвекь, къилчихвекь) - пырей (собачья трава)
Чиладагъ - адамов корень
Чинар (шишкъавах) - чинара, пирамидальный тополь
ЧичIек - лук
Чумал - кизил
Чумалтар - кизиловое дерево
Чуьхвер - груша
Чуьхвертар - грушевое дерево
ЧIакьракьар - сорт винограда (тёмно-коричневого цвета).
ЧIаф - разновидность травы
ЧIафарар - кармашки (дутые сливы)
ЧIахмаяр - сорт груши
ЧIижрецуьк (варвардцуьк) - медуница
ЧIереяр дикий - виноград
ЧIулав турп - редька
ЧIуран ич - молодило
ЧIуру верг - яснотка
ЧIуру ич - дикое яблоко
ЧIуру хват - дикая слива
ЧIуру цирицI-ар - жостер
ЧIутрацуьк - ромашка
ЧIухлумпI-ар - калина
Шабалт (цIанбул) - каштан
Шамагъаж - сосна
Шарчикьал-ар - тысячелистник
Шекерар - сорт груши
Шемахар - сорт груши
Шемдеган-ар - золототысячник
Шефтел (гугъри) - персик
Шивит - укроп
Ширалайбур - сорт груши
Шугъултар - грабовое дерево
ШутIратар (мерв) - свидина
ШутIрацуьк - клопогон
Шуьмягъ - фундук, лещина
ШуьреципицIар - сорт винограда
Эвелук-ар (мурс-ар) - конский щавель
Эферар (только мн.) - тмин
Юргъун-ар - тамарикс
Явакьан - пустырник
Явшан (туькьуьлкьал, рекьекьуьл) - полынь
Ялтан - эфедра (кустарник)
Яманчуп - лекарственная трава (от простудных заболеваний)
Яралма (чилин ичер) - топинамбур
Яру ини - боярышник (кроваво-красный)
Ярукул-ар - желтинник
Яру чугъундур - бурак

http://lezgikim.narod.ru


Сообщение отредактировал Эл_Дар_Алпанви - Вторник, 28.05.2013, 14:48
 
Эл_Дар_АлпанвиДата: Четверг, 07.11.2013, 15:02 | Сообщение # 3
Полковник
Группа: Редакторы-I
Сообщений: 70
Репутация: 0
Замечания: 0%
Статус: Offline
«Алупан улубда» гьатнавай къадим лезги гафар

ТIвар-ван авай алим Ярали Яралиева шифр ачухарна кIелай VIII виш йисаз талукь «Алупан улубда» вишералди къадим лезги гафар гьатнава.Абурукай 270-дав агакьна гафариз Я. Яралиева, амай гафариз «Самур» газетдин чIалан пешекарри баянар ганва. Агъадихъ чна кIелзавайбурун тIалабуналди а гафар (ктабда ганвайвал хвена) баянарни галаз чапзава.

А

Абси - Аллагь
Авалун - башламишун
Авам - икрам
Авам авун - икрам авун
Агьакьун - чIугван
Аду - мидя
Адувал - мидявал
Азим - хейлин
Акилан - теблигъ авун, чириз алахъун
АкIа - аслу
АкIал - рази
Алаба - тажублу кар
Албес (Абси) - Аллагь
Алупан - Алуп пачагьдин (Алупан) уьлкве – Кавказдин Албания
Алупанар - алпанар (албанар)
Арз вацI - Араз вацI
Арран - арабри Алупандиз гайи тIвар
Арил - шукур, аферин
Арум гъед - Уран

Б

Бал - зикр
Бал авун - зикр авун
Бали - валай
Барил - жуьрэтлу
Басарух - гьужум
Басарух гун - гьужум вун
БаскIум - сентябрь
Баху - керемет гвай
Били - артух
Бирх - харж
Бис - гьис, гьиссият
Бисун - гисс авун
Биц - зелил
Бицун - зелил авун
Бэсун - паюн

В

Вад - вад
Вилб - июнь
Вили - велед
Висти (кисти) - дили

Г

Гав - вилаят
Гардас - макьсад, метлеб
ГатIа - лавгъа
Гил вацI - Гилгил вацI
Гилган - Гил (Гилган) вацIун кьере авай кIеледин тIвар
Гирд - гьахъ, адалат
Гирда - чилин шар
Гулум - гужлу, къати

Гъ

Гъариб - къарар
ГъвечIи чукватур - гъетерин кIапIалдин тIвар
Гъцур - инсаф

Гь

Гьайрат - эрмени
Гьайсан - Эрменистан
Гьалагь - эсер
Гьана - пачагьдин тахт
Гьасабес (гьаспIес) - тарифлу, къудратлу
Гьаспес - хашперес, кешиш
Гьат гъун - атун
Гьат хьун - гуьруьшмиш хьун
Гепун - эхиратдин йикъан силис кьун
ГьикIесун - яратмишун
Гьилав - совет
Гьили (гьилиб,хьилиб, хъилиб) - меслят
Гьили гьилав - меслятрин совет
Гьирик (гьирин) - тIвар-ван, машгьурвал
Гьиспес (сигьпес) - къурбанд
Гьуьм - уьмуьр
Гьепесун - алахъун
Гьепун - 1) чан алай затI; 2) асул метлеб, гьакъикъат
Гьебил - тайифа
Гьерен - арбе

Д

Дагьар - магъара
Дам - ихтияр
Дам гун - ихтияр гунн
Дене - дуьнья
Денесиб - дуьнья вилик

К

Кава - дуьа
Кал - шиир
Калдин - шиирдин
Калкун - муаллим
Кам - ара
Камда - арада
Ками - малум, ашкара
Камнирик - кьисас
Каркам - гуьркемлу, гуьркем авай
Каркамар - дараматар
Картли - Гуржистан
Картлияр - гуржияр
Касик - Козис, кьуьзуьд
Касис - инсан
Касисар - инсанар
Кел (сегьри) - КIелет (хуьр)
Керки - гьяд
Кеф пад - кефер пад
Кили - веревирд, гьуьжет
Килис - килиса
Килис - хемис
Кими (китIи) - эхиримжи
Кимерикар - кимерияр
Кирам - автор
Кирамит (китIидин) - тахт (диндин)
Кирд - гирт, кьадардилай гзаф, лап
Кири - улу, къадир
Кисил - кьатIунар авай
Кисир - вилик фин, йигинвал
Кистик - дили
Кистийар - дилибур
Кистик - хилтIик - дили-пехъи
Китешар - хинар
Кихчир (нихчир) - вагьши, залум
Киш - теклиф
Кишун - теклифун
Кишит - эмир, буйругъ
Кука - залум
Кул хьун - кIватI хьун
Кус - тербия
Кус гун (нус гун) - тербия гун
Куьр вацI - Куьр вацI
Куьрен - Куьре

Къ

Къадни сад - къанни сад
Къадни кьуьвед - къанни кьвед
Къадни пуд - къанни пуд
Къадни кьуд - къанни кьуд
Къадни вад - къанни вад
Къадни ругуд - къанни ругуд
Къадни уьруьд - къанни ирид
Къадни муьжуьд - къанни муьжуьд
Къадни цIуьд - къанни кIуьд
Къадни цIуд - къанни цIуд
Къадни цIуд сад - къанни цIусад
Къадни цIуд кьуьвед - къанни цIикьвед
Къадни цIуд пуд - къанни цIипуд
Къадни цIуд кьуд - къанни цIукьуд
Къадни цIуд вад - къанни цIувад
Къадни цIуд ругуд - къанни цIуругуд
Къадни цIуд уьруьд - къанни цIерид
Къадни цIуд муьжуьд - къанни цIемуьжуьд
Къадни цIуд цIуьд - къанни цIекIуьд
Къадни цIуд - къанни цIуд
Къаж - къал, дяве
Къажун - къал акъудун, дяве авун
Къай вацI - Шабран вацI
Къай кIеле - Шабран кIеле
Къакъац хьун - кьиле фин
Къал - гьахъ, дуьзвал
Къарадвал - кьадайвал
Къарибар - месэлаяр
Къаф - хабар, чар
Къаф - марагъ
Къаф сув - Къафкъаз дагъ
Къилиб - техил
Къиспес - тарих, летопись
Къувазна - акъвазна
Къум кIеле - Гум галасы
Къуриш гьебил - Къуьрейш тайифа
Къуьведа - къведа

Кь

Кьагьам - муъмин
Кьас гун - зарар гун
Кьаф - амал
Кьашам - кьушундин чIехиди, сердер
Кьвевар - Дербент
Кьвевар кIеле - Дербент кIеле
Кьвед виш анзур - кьве виш агъзур
Кьвепеле - Къебеле
Кьил гун - башламишун
Кьили (кьилин) - чIехиди, кьилинди
КьитI - жаза
КьитIун - терг авун, барбатIун
Кьсан - хъсан
Кьулан вацI - Кьулан вацI (Самур)

КI

КIар -кIар хьун - кIар-кIар хьун
КIив - кIеви, мягькем
КIитIи - дин
КIитIидин кирамит - диндин меркез
КIубали - регьят
КIувал - кIвал; гьукумат (Гуьгъ ама)

К

КIеле - къеле
КIелет - къеле
КIеретI - десте
КIуьнкIе - эвел

Л

Лаз - лезги князлухдин тIвар
Лазик - лезги вилаятдин тIвар
Лакл гъед - Уран
Лар - лар (яйлах)
Лас - секин
Ласвал - секинвал
Лацу гъед - Меркурий
Лег - лезги тайифадин тIвар
Лезг - лезги тайифадин тIвар
Лекь - лезги тайифадин тIвар
Леф - кьибле пад
Либис - хийир, хъсанвал
Либиса - хъсанвал ая, хийир це
Либисрай - хъсанвал авурай, хийир гурай
ЛуькIенар - луькIуьнар

М

Магь - яш; жафа
Магь агьакьун - жафа чIугун
Макил - магьал, аялат, князлух
Мактун - варлу, девлетлу
Мактунвал - варлувал, девлетлувал
Макь - акьул
Макьраг - устIар (цлан устIар)
Макьсан - играми, пак
Макьу - акьуллу
Мали - ибарат
Мас - къимет
Маскут - Муьшкуьр
МаскIу - мискIин
Марзубан - идара ийизвайди
Марзубанвал - идара авун
Мегъ пад - рагъэкъечIдай пад
Мерк - бурж; савкьват, пай
Мех - махлукь
Мехд - масса
Мехел - махлукьат, жемят
Мигьер - талан
Мидив - несил
Мийах - атлу
Мийахар - атлуяр
Мик - лезги тайифадин тIвар
Микил - кьисмет
Микит - илим
Микитис - алим
Милегь - несигьат, теселли; гьикая
Мин (мини) - шак
Минал - гьейбатлу; къудратлу
Миран - зулум, азаб
Митив - сихил, тухум
Митхи - иер
МитIигъ хьун - табий хьун
Мих - мана, метлеб
МичIер - мичIи чIавар, йиф
Муг (мугъ, мук) - лезги тайифадин тIвар
Мукан - лезги вилаятдин тIвар
Мукзар гъед - Плутон
Мулал - август
Мул хьун - чка кьун, ацукьун
Мулк - мулк
Мулу - мал-къара
Мур - гьунар
Мурбат - гуьмбет; икона
Муш - лезги тайифадин тIвар
Муьшкуьр - лезги вилаятдин тIвар
Мэрк - пай (талантдикай)

Н

Нава - минет
Нагь - аялат
Нех - асул, кар алай
НикIи - зегьмет
Нисир - меслят
Нихчир - вагьши
Нйанин шарвал гъед - Сатурн
Нугь - Нугь
НукIа - къаддар; асарат
Нус - тербия
Нус гун - тербия гун

П

Пакул - Баку (Паку)
Палас - веревирд, фагьум
Паласа - паласа
Палк - гьайван
Палкам - балкIан
Парсар (парусар) - фарсар
ПарстIатI - фарс тат
Партав - Партав Бердедин къадим тIвар); такабурлу
Партавви - партавви
Пер хьун (хун) - магьлуб хьун
Писир - меслят
Пумпик - Помпей (Румдин сердер)
ПIатIпIес - килисадин чIехиди
ПIепIесбур - писбур, гунагькарар
ПIесун - ихтияр гун, теклифун
ПIил - зегьер,агъу

Р

Регъ пад - рагъакIидай пад
Регъуьн рехъ - суьруь фейи рехъ (млечный путь)
Рум - Рома
Рум пIесун - вилик акъатиз ихтияр гун

С

Сад зул - сад лагьай чIук
Са залан чIал - залан гаф
Са кьил - гьатта
Салагь - къайда, къанун
Салани - абур, безек
Сали - ислен
Сан - кьадар
Сани - гъейри, маса
Сапух имил - сердер
Сар - 1) тарих; 2) рафтарвал
Саран - - тарихчи
Сардум апрель
Сарин мики- - тисар тарихчи алимар
Севрен гъетер - севрен гъетер
Сегьри (сигьри) - шегьер
Сек - тайифадин тIвар
Селес - фикир
Сибир - куьчери тайифадин тIвар
Сивир - варвар
Сигьмес - пишкеш
СигьпIес - къурбанд
Сиз - йисуз
СикIрен гъетер - сикIрен гъетер
Сили - 1) дуст, хуш авай, гереклу; 2) жуьмя
СиртI - кьве вацIун ара
Сисим - лирика, поэзия
Сиф - сифте
Ситха - стха
Сихил - сихил
Сув - дагъ
Сувалар - дагъларин ценерив гвай чкаяр
Сул - вацI
Суьл - 1) сел; 2) март
Суьрнес - гьуьрмет

Т

Тагьлай - талай, лугьун тавур
Тагьлукьбур - талукьбур
Тамилан - женнет
Тар йал сув - Тарьял дагъ
Тар хьун - тIар хьун
Тий - тир
Тил - сервет, нямет
ТипI - тIиб
Тихим - аслу кас, нуькер
Туркар - туьрквер
Туькей - туькIвей
Туькуьрна - туькIуьрна
Тум - несил
Тумнувай гъед - Сатурн
Турар (тIуварар) - тIварар

ТI

ТIагъ - зайиф
ТIагъ гьанвай - зайиф хьанвай
ТIагь - дар
ТIамил - колония
ТIамилан - империя
ТIапIас - табасаран
ТIем - гуж
ТIемлу - гужлу
ТIем атаниш - гуж агакьнач
ТIем къуьвен - тийидин гуж агакь тийидай
ТIиб - кьетI
ТIибун - кьетI авун
ТIигь - женг, дяве

У

Увар - гьун тайифайрикай садан тIвар
Увн - акси
Угьара - араб тайифайрикай садан тIвар
Укал - июль
УкIур - гьун тайифайрикай садан тIвар
Улуб - ктаб
Урас - мурад, макьсад
Ургьун - Яргун
Усби - руьгь
Утик - удийрин вилаятдин тIвар

Уь

Уьнгьуьр - гьун тайифайрикай садан тIвар
Уьрб - герб, лишан
Уьруьд - ирид
Уьруьд зул - ирид лагьай чIук

Ф

Фини - эвелимжи
ФундукI - ноябрь

Х

Хаби (хеби) - кишдин югъ
Хазар (хузар,хизар, хезар) - хазарар
Хай (хайи, хайа) - диде
Халан - регьим
Халим - мурдар
Халин - гзаф зурба акьулдин иеси
Халис - четин гьалдай акъудун патал гьерекат
Хаф - гьарф
Хафалаг - алфавит
Хачиниз чIугун - хаш чIугун, хашуниз акъудун, хашунал гъилеризни кIвачериз михер яна кьин
ХикIа (хике) - дикъет
Хилиб - мергьемет
Хилибан - мергьеметлу
Хилиг - халкь
Хиле - куьмек
ХилситI - семе
Хилтин - пехъи
Хира - къацувал, къаз
Хицекун - эхцигун
Христу - Христос
Хук - жида (яргъи тум галай, сухдай кIвенкI алай яракь)
Хутур - - гьун тайифайрикай садан тIвар

Хь

Хьел лезги тайифайрикай садан тIвар
Хьен - регьбер
Хьенвал - регьбервал
Хьий - хьайи
Хьилиб - несигьат

Ц

Цай - буба
Цайа - бубадин буба, чIехи буба
Цкьал - нагьахъ, гьахъсузвал
Цурук - регьимсуз
Цуруквал - регьимсузвал
ЦурдцIадж - шем

ЦI

ЦIай гъед - Юпитер
ЦIали - музыка
ЦIалим - музыкант
ЦIуд - цIуд
ЦIудни сад - цIусад
ЦIудни кьуьвэд - цIикьвед
ЦIудни пуд - цIипуд
ЦIудни кьуд - цIукьуд
ЦIудни вад - цIувад
ЦIудни ругуд - цIуругуд
ЦIудни уьруьд - цIерид
ЦIудни муьжуьд - цIемуьжуьд
ЦIудни цIуьд - цIекIуьд
ЦIуд анзур - цIуд агъзур

Ч

Газета Самур, №9 (256) 2012

http://samurpress.net/story.php?sid=431
 
Эл_Дар_АлпанвиДата: Понедельник, 11.11.2013, 23:49 | Сообщение # 4
Полковник
Группа: Редакторы-I
Сообщений: 70
Репутация: 0
Замечания: 0%
Статус: Offline
Лезги чIалан орфографиядин гафарганда авай /
Лезги-урус гафарганда (Гаджиев, Талибов) авачир хкянавай гафар.


*****

М. Гьажиев, Р. И. Гьайдаров, У. А. Мейланова

ЛЕЗГИ ЧIАЛАН ОРФОГРАФИЯДИН СЛОВАРЬ

Р.И.Гьайдарован редакциядик кваз
Дагъустан Республикадин образованидин Министерстводи тестикьарна

РЕДАКТОРДИН ПАТАЙ

Словардикай дуьз ва асантвилелди менфят къачун паталди ам туькIуьрдайла чпел амал авунвай агъадихъ галай моментар чир хьун лазим я:

а) Существительнийрин падежрин формайрикай анжах пуд (теквилин кьадардин Актив, Секинвилин I ва гзафвилин кьадардин Актив) ганва: гъил, -и, -е, гз. акт. -ери. Чеб адет яз ва я гьамиша гзафвилин кьадарда ишлемишдай гафарин анжах кьве форма (Акт. ва Сек. I) ганва: къумар, -ри, -ра; пурар, -ри, -ра ва мсб.

б) Глаголдин формайрикай галай-галайвал акьалтIай алатай вахтунин деепричастиедин, гилан вахтунин, къвезмай вахтунин эхирар ва кьвед лагьай касдиз буйругъ ийидай форма тамамвилелди ганва: къачун, -а, -з, -зва, -да, буйр. къачу. Эгер гафунин дибда дегишвилер кьиле физ хьайитIа ва я маса дувул пайда жез хьайитIа, гафунин форма гьа дегиш жезвай пайни кваз ва я вири гаф санлай ганва: фин, -ена, -з, -зва, -да, буйр. алад; хьун, -ана, -жез, жезва, жеда, буйр. хьухь ва мсб.

в) Грамматикадиз талукь ремаркаяр анжах чарасуз дуьшуьшра скобкайра ганва: за (нар.); михьиз (деепр.) ва мсб. Бязи дуьшуьшра гафар сад муькуьдавай чара авун патал скобкайра абурун мана ачухардай гафар ганва: мел (кхьидай), -ди, -да, гз. акт. -ри, зур (пай), а, -а, гз, акт. -ари; зур (къуват), -уни, гз. акт. -ари ва мсб.

г) Прилагательное маса гафунивай чара авун патал адахъ -ди акалнава, междометияр ва кIусар маса гафарик акахьзавай бязи дуьшуьшра абурулай гуьгъуьниз эвер гунин ишара (!) эцигнава: жегьилди (жегьил существительнидивай чара авун патал), агъузди (агъуз наречидивай чара авун патал); агь! (агь существительнидивай чара авун патал) ва мсб.

д) Лит. чIала гьи гаф ишлемишун лазим ятIа, гьим ишлемишна кIандачтIа, и словарди тайинарун мумкин туш — словардин кьилин везифа гафар дуьз кхьинин кар законламишун я — гьаниз килигна словарда са метлеб авай са шумуд гаф ва я лит. чIалаз хаз тушир, сабязи нугъатрин гафарни гьатнава: тетрадь ва дафтар; ацIуцIа; кIепIербан ва мсб.

е) Са гафунихъ акал жедай кьве жуьре эхирар арада ";"аваз ганва: виш -е, -е; -да, -да.

ж) Куьмекчи глагол хьун акал хьана арадиз атанвай составной глаголрин формаяр (абур гьахьтин вири гафара сад хьтинбур тирвиляй) словарда ганвач. Анжах шехьун ва са шумуд маса гафуниз и рекьяй кьетIенвал авунва.

з) Кьвед ва гзаф слогар авай вири гафарал ударение эцигнава. Кьуд лагьай изданидив гекъигайла и изданидин кьилин кьетIенвал гафарган 1500 кьван цIийи уьлчмейралди артухарун я. И кардани лексикадин пуд къатуниз кьетIен фикир ганва:

а) вилик сеферда кьасухдай словарда таганвай, амма чеб чIала гегьеншдиз ишлемишзавай мусурман диндихъ, капI-тIят авунихъ галаз алакъалу гафар;

б) къуба нугъатдиз хас, амма чеб чи литературада гьатнавай гафар;

в) эхиримжи вахтара литературный чIала пайда хьанвай экономикадин, алишверишдин ва пулдинни товаррин алакъайрин терминар ва бязи маса цIийи гафар.

Идахъ галаз сад хьиз, гьелбетда, словарда са кьадар гафара ахъайнавай гъалатIар ва чи кхьинрин тежрибада малум хьайи бязи кимивилер арадай акъуднава. Дуьз кхьинин бязи къайдаярни чIалан илимдин къенин йикъан истемишунрив кьадайвал дуьзар хъувунва, са бязи къайдайриз цIийи мисалар ва чешнеяр ганва. ЦIийи издание гьазурунин карда редактордиз еке куьмек Дагъустандин педагогикадин НИИ-дин лезги редакциядин редактор А.Фатахова гана. Гьадаз ва словардин рукописдихъ галаз таниш хьана вичин къейдер лагьай ДГУ-дин доцент З.Бирембековаз чухсагъул лугьун редакцияди вичин буржарикай яз гьисабзава.

Редакцияди словардикай менфят къачудай юлдашривай чпин вири жуьредин къейдер педагогикадин НИИ-дин адресдиз (367025, Махачкала, Маркова, 32) ракъурун тIалабзава.

Р.Гьайдаров.

*****

(сад лагьай кьатI)

А

абдалдаказ
абид
абурлувилелди
абурсуз хьун
авадан (дарамат)
аважун, -на, -из, -зава, -да, буйр. аважа
авар-чавар
авчи, -ди, -да, гз. акт. -йри
авчивал
агъади
агъайна
агъайнавал
агъайнавилелди
агъдабанвал
агъдабанвилелди
агъуламишун
агъурвилелди
агъурдаказ
агъутIур
агь-бабай!
агьваллу
агьваллудаказ
агьилвал
адаватлу
адаватлувал
адаватлувилелди
адалатлудаказ
адалатсуздаказ
адахливал
адвокатвал
ажайибвилелди
ажалсуздаказ
ажам
ажижал -мажиж
ажлаф
ажугъламиш хьун
ажузвилелди
ажуздаказ
азарлуди
азар-уьзуьр
азбагъ, -ди, -да
азбагъди кьун
азвавал
азгардаказ
азгьундаказ
азизвал
азизвилелди
азиятдик хьун
азмишун
ай
айиб хьуй!
аксивилелди
аксидаказ
акъад хьун
акъваз хьун
акъун, -ди, -да, гз. акт. -ри
акьалтарун, -на, -из, -зава, -да, буйр. акьалтара
акьуллу хьун
акьулсуз хьун
алавал
алавилелди
алавадаказ
алагуьз
алагъун, -на, -из, -зава, -да, буйр. алагъ
алади
алакъалувилелди
алакъалудаказ
аламаз-ярамаз
алафа, -ди, -да, гз. акт. -йри
ала хьун
алачир
алгьам
алгьамдуруллагь
али
али совет, -ди, -да, гз. акт. -ри
алпаб
алтIуш хьун
алхен-гелхен
алчахди
амансуз
амансузвал
амансуздаказ
анадандугъма
анархиствал
анихъ
аннамишун
анцI
апайвал
аппаратчи
аптекарь
аптекарвал
ар (уьлчме), -ди, -да, гз. акт. -ри
арабачивал
арбабаш
арбабашвал
арвазаг, -ди, -да, гз. акт. -йри
арвазагвал
арендатор
арендаторвал
арифдарвал
арсуз хьун
артиллериствал
арчиб
арчибви
арчивал
асант хьун
асивилелди
асил-несил
асир, -ди, -да, гз. акт. -рри
асри, -ди, -да, гз. акт. -йри
астадаказ
астафириллагь
ата
ата-батавал
ата-бубавал
атIакIа
атIуртI хьун
аукцион
афат
афатвал
африкан, -ди, -да, гз. акт. -ри
афу-сафу
ах
ахд
ахкун, -ана, -з, -зва, -да, буйр. ахце
ахмакьвилелди
ахмурар, -ри, -ра
ахпадал вегьин
ахпадрахъ
ахт авун
ахтавал
ахтарма
ахунвал
ахцIун, -ана, -з, -зва, -да, буйр. ахцIуцI
ахшамхийир!
ахъадаказ
ахъаз
ацукь хьун
ацIуцIа, -ди, -да, гз. акт. -йри
ачар
ачарчи
ачарчивал
ачухвилелди
ашкъидалди
аштерхъан, -ди, -да, гз. акт. -ри
ашукьал -машукь
аявалун, -на, -из, -зава, -да, буйр. аявал ая
а-яй-яй
аяман (айаман)
аянарун, -на, -из, -зава, -да, буйр. аянара
аят, -ди, -да, гз. акт. -ри
аятуллагь, -ди, -да, гз. акт. -ри

Б

багъривал
багьачивал
багьна-шагьна
бадевал
бажагьатвал
бажарагълудаказ
бажарагъсуздаказ
баживал
бажит хьун
базарниквал
баз-баз
бай
байбагь, -ди, -да, гз. акт. -ри
бай-бай
байдакь
байир, -ди, -да, гз. акт. -рри
бакаравал
бакIлукI, -ди, -да, гз. акт. -ри
бала-кьада
балаш
балдузвал
балдурар,акт. -рри
баликь
балык
банкир, -ди, -да, гз. акт. -рри
банкирвал
банкротвал
бапIахчивал
барабарсузвилелди
барабарсуздаказ
барби, -ди, -да, гз. акт. -йри
барби ягъун
баргучай
барза, -ди, -да, гз. акт. -йри
баришугъ, -ди, -да, гз. акт. -ри
баркаван хьайиди!
баркаллудаказ
басалух
басаратбагълу
басмачвал
басмачивал
басня
бастурма
бастурмишун
батахлух, -ди, -да, гз. акт. -ри
батиди
батIулдаказ
бах, -ди, -да, гз. акт. -ри
баха, -ди, -да, гз. акт. -йри
бахтикъаравал
бахтикъарадаказ
бахтлудаказ
бахтсуздаказ
башсагълугъвал
баштанун
баябанвал
баябандаказ
баябандиз
баятди
бедбахтдаказ
беддаказ
бедел
бедназар хьун
бедрягьвал
бедрягьдака
безеклудаказ
безирганвал
бейадалат
бейкамалвал
бейкардаказ
бейкар хьун
бейниванвал
бейхабар хьун
бейхиял
бейчаравал
беневшвал
бениагьад
берекатлувал
берекатлудаказ
берекатсузвал
берекатсуздаказ
бесдаказ
библиотекарвал
бидав
бижвал
бинелувал
бинесузвал
битаввал
битIишвал
бицIидаказ
болт, -уни, -уна, гз. акт. -ари
босоножка, -ди, -да, гз. акт. -йри
бригадирвал
бубакачал, -ди, -да, гз. акт. -ри
бубухар, -ри, -ра
бугъазар (туьтуьнин)
бугъазди
бугълама
буллухвал
буллухдаказ
бураз гун
буржлудаказ
буржуна
бурмади
буюрмайдан!
буькме, -ди, -да, гз. акт. -йри
буьндуьгуьрдаказ
буьнжуькь хьун
буьркуьлли
буьркьвеба
буьркьвебадаказ
буьркьвец, -а, -а, гз. акт. -ри
буьркьуьди
буьруьнж

В

вав (гьарф)
вагьшиди
вадбур
вайша!
вакъиф хьун
вакьуф
вакьфа
варар, -ри, -ра
варисвал
варки
варлудаказ
вассалам!
ватандаш, -ди, -да, гз. акт. -ри
вахан хва, хци, хце, гз. акт. рухвайри
ваякьанвал
везне
векъиз-векъиз
веледвал
веледсузвал
венгерви, -жува, -жува, гз. акт. -йри
вердишдаказ
верхьи
верцIидаказ
вершин (тар)
ветега, -ди, -да, гз. акт. -йри
вижданлудаказ
виждансузвилелди
виждансуздаказ
вижевайди
викIегьди
вил-вил хьун
вилиди
вилик кумаз
вине кьун
вини кIваче
виняй
виняйгъуз
виран
вир-вир (къуш)
виридалайни
вичIричI
вожатыйвал
вождь, -уни, -уна, гз. акт. -ари
вяде-вяде

Г

гавур, -ди, -да, гз. акт. -рри
галифе
гапIал-гапIал
гапIал хьун
гатунди
гатфаралди
гатфарихъ
гафба-гаф
гежерун, -на, -из, -зава, -да, буйр. гежера геже хийир
геллегь, -ди, -да, гз. акт. -ри
генералвал
геологвал
гигинди
гидротехниквал
гильдия, -ди, -да, гз. акт. -йри
гимназия, -ди, -да, гз. акт. -йри
гимнаст, -ди, -да, гз. акт. -ри
гимнастика, -ди, -да, гз. акт. -йри
гиртдан
гитI
грамотный
грамотныйвал
график, -ди, -да, гз. акт. -ри
графика, -ди, -да, гз. акт. -йри
графиня, -ди, -да, гз. акт. -йри
губернаторвал
гужар, -ри, -ра
гуж гун
гулганчI, -ди, -да, гз. акт, -ри
гул-гул
гунц!
гуп!
гурп-гурп
гурпна (нар.)
гуругь, -ди, -да, гз. акт. -ри
гуьг
гуьзелди
гуьлмасмар, -ди, -да, гз. акт. -ри
гуьнуь, -ди, -да, гз. акт. -йри
гуьрсетма
гуьрцел, -ди, -да, гз. акт. -ри
гуьтIуьди
гуьтIуьдаказ
гуьчуьхун, -на, -из, -зава, -да, буйр. гуьчуьх

ГЪ

гъавур, -ди, -да
гъазабламишун, -на, -из, -зава, -да, буйр. гъазабламиша
гъайра
гъам-пияла
гъведгъвеш, -ди, -да, гз. акт. -ри
гъверер, -и, -а
гъвери-гъверер, -и, -а
гъегъел, -ди, -да, гз. акт. –ри
гъетIгъетI, -ди, -да, гз. акт. –ри
гъиле-гъилди
гъилибанвал
гъунчI, -уни, -уна, гз.акт. -ари
гъуруш, -ди, -да, гз. акт. -ри
гъуьлез, -ди, -да, гз. акт. -ри
гъуьлуьз (фин, гун, хьун)
гъуьлуьк хьун
гъуьрчехъанвал

ГЬ

гьаж,-ди, -да
гьажи, -ди, -да, гз. акт. -йри
гьажикъуьли, -ди, -да, гз. акт. -йри
гьажун, -на, -из, -зава, -да, буйр. гьаж ая
гьазурвилелди
гьазурдаказ
гьазурсузвилелди
гьазурсуздаказ
гьакъикъидаказ
гьакъисагъдаказ
гьакъисагъди
гьакъисагъдиз
гьакь-нагьакь
гьалалдаказ
гьалар-демер
гьалвачи, -ди, -да, гз. акт. -йри
гьалвачивал
гьамамчивал
гьамбалвал
гьангула, -ди, -да, гз. акт. -йри
гьарна
гьарса
гьарусат, -ди, -да
гьахълу
гьахълувилелди
гьахълудаказ
гьахъ-нагьахъ
гьаялудаказ
гьаясуздаказ
гьевескарвал
гьевесламиш хьун
гьейранарун, -на, -из, -зава, буйр. гьейранара
гьейранвилелди
гьекьни каф хьун
гьелеквал
гьеле-меле
гьем-гьуьш, -ди, -да, гз.акт. -ри
гьертеш, -а, -а, гз. акт. -ри
гьижри, -ди, -да
гьикая, -ди, -да, гз. акт. -йри
гьилле-филле
гьисабдар
гьисабдарвал
гьич хьун
гьун-гьа!
гьун-тIун
гьуьжеткарвал
гьуьжре, -ди, -да, гз. акт. -йри

Д

дагълуяр, -йри, -йра
дагъустанви, -жува, -жува, гз. акт. -йри
дад-бистад
даддал гъун
дад-феряд
даим-эбед
дайидин
даллалат
далкъавах, -ди, -да, гз. акт. -ри
дамах хьун
данарбанвал
дарадар, -ди, -да, гз. акт. -рри
дарвилелди
дарискъалвилелди
дарискъалдаказ
дарихдаказ
дарун, -на, -из, -зава, -да, буйр. дар ая
дасмалчивал
дастамаг, -ди, -да, гз. акт. -ри
дашкуьмуьр, -ди, -да, гз. акт. -рри
дашнак, -ди, -да, гз. акт. -ри
девекъуш, -ди, -да, гз. акт. -ри
девришвал
дегьзаман, -ди, -да, гз. акт. -ри
декламаторвал
декьикьвал
декьикьдиз
делилсузвал
делилсуздаказ
демобилизоватун, -на, -из, -зава, -да, буйр. демобилизовать ая
демобилизовать хьун
демократвилелди
денг хьун
деневир авун
дергес, -ди, -да, гз. акт. -ри
дерзивал
дерзичи, -ди, -да, гз. акт. -йри
дерлеквал
дерлекхана, -ди, -да, гз. акт. -йри
дертсузвал
дертэгьли, -ди, -да, гз. акт. -йри
дестебашивал
дестечивал
десятниквал
дехьненан
дибдин
дигин, дигана, -з, -зва, -да, буйр. дигиг
дидехеб, -хипе, -хипе, гз. акт. -хипери
дикторвал
дилжаваб, -ди, -да, гз. акт. -ри
дилавардаказ
дилидаказ
дилиди
дилмажвал
диндарвилелди
динж хьун
динэгьливал
динэгьливилелди
дирек, -ди, -да, гз. акт. -ри
диривилелди
дишивал
дишлемадаказ
докладчивал
доцентвал
дояр, -ди, -да, гз. акт. -рри
дояркавал
драматургвал
дуванбег, -иди, -ида, гз. акт. -ийри
дуванхана, -ди, -да, гз. акт. -йри
дулдул, -ди, -да, гз. акт. -ри
думай
дун, -ди, -да, гз. акт. -ри
дурбуг -ди, -да, гз. акт. -йри
дуст (химич.) -ди, -да
духан, -ди, -да, гз. акт. -ри
духанчи, -ди, -да, гз. акт. -йри
духанчивал
духтурхана, -ди, -да, гз. акт. -йри
дуьачи, -ди, -да, гз. акт. -ири
дуьзенадаказ
дуьзендаказ
дуьзенлух, -ди, -да, гз. акт. -ри
дуьммадуьз
дуьстуьр, -ди, -да, гз. акт. -рри
дуьш кьун
дуьшуьшдай
дявекарвилелди

(кьатI къвезма)
 
Эл_Дар_АлпанвиДата: Вторник, 12.11.2013, 04:55 | Сообщение # 5
Полковник
Группа: Редакторы-I
Сообщений: 70
Репутация: 0
Замечания: 0%
Статус: Offline
Лезги чIалан орфографиядин гафарганда авай /
Лезги-урус гафарганда (Гаджиев, Талибов) авачир хкянавай гафар.


(кьвед лагьай кьатI)

Е

езидвилелди
езневал
екедаказ
енгевал
есир хьун
етимдаказ

Ё

Ж

жаба, -ди, -да, гз. акт. -йри
жаван, -ди, -да, гз. акт. -ри
жаванвал
жагъун, -ана, -из, -зава, -ида, буйр. жагъугь
жагъурун, -на, -из, -зава, -да, буйр. жагьура
жазда, -ди, -да, гз. акт. -йри
жегьилди
жегьил-жаван
женжелдаказ
жигун, -ана, -из, -зва, -ида, буйр. жигуг
жигьад, -ди, -да, гз. акт. -ри
жигьетдай
жизби
жизбида гьатун
жизвел, -ди, -да, гз. акт. -ри
жирер, -ри, -ра
жумла-жагьан
жунгаввал
жуфтвал
жуьрэтсуздаказ
жуьтуьни, -уьна, гз. акт. -ери
жуьтма-текма

3

заваллувал
завучвал
загьид, -ди, -да, гз. акт. -ри
загьир
зайи
зайи авун
зайи хьун
заказной
заказчивал
замазка, -ди, -да, гз. акт. -йри
замзам, -ди, -да
заочниквал
зарба
зарбачивал
зарбавал
зарбадаказ
заргарвал
заха
захавал
захт хьун
зегьметчивал
зей, ;ди, -да, гз. акт. -ри
зелил
землемервал
зигьинкур
зигьинкурвал
зигьинкурдаказ
зилчивал
зими
зиндикьвал
зине, -ди, -да, гз. акт. -йри
зиневал
зиянлу
зиянлувал
зулун
зунжур, -ди, -да, гз. акт. -рри
зуртул
зуьрнечивал

И

иги, -ди, -да, гз. акт. -йри
игри
игягъун, -игяна, -из, -игязава, -игяда, буйр.
идда (вахт)
ижарада
икьлим, -ди, -да, гз. акт. -ри
илгьам, -ди, -да
илимсузвал
илиф, -ди, -да, гз. акт. -ри
иллагь
имамат, -ди, -да, гз. акт. -ри
имамвал
имара, -ди, -да, гз. акт. -йри
инжиклу
инкир-минкир
инсаниятвал
инспекторвал
инструкторвал
интеллигентвал
интересдалди
интересно
интереснодаказ
интересный
иод, -ди, -да, гз. акт. -ри
ипин
ипинвал
ипиндаказ
иран-туьрен
иридранг, -уни, -уна, гз. акт. -ари ириз
ирссагьиб, -ди, -да, гз. акт. -ри
искивал
искидаказ
иски-уьскуь
искусственно
искусственнодаказ
искусственный
итимсуздаказ
ифтар, -ди, -да, гз. акт. -рри
ихила-будала
ици-бици
ицисун (циф)
ицитIхьун
ицIидаказ
ицIизмаз
ишигъсузвал
ишигъсуздаказ
иштагьлувал
иштагьлудаказ
иштагьсузвал
иштагьсуздаказ
иштиракчивал

Й

йигъи
йигъивал
йигъидаказ
йигъерча, -ди, -да, гз. акт. -йри
йикъалай-къуз
йиртижидаказ
йиртихвал
йиртихдаказ
йисни зур
йитихвал
йифавун
йифиз-юкъуз

К

кавалериствал
кавхавал
кав хьун
кагьулар аладарун
каинат, -ди, -да
какао, -ди, -да, гз. акт. -ври
какурдаказ
калам, -ди, -да, гз. акт. -ри
кала хьун
калдаказ
калди
каллиграф, -ди, -да, гз. акт. -ри
каллиграфвал
кандидатвал
капитанвал
капI-тIеат, -ди, -да, гз. акт. -ри
капI фин
кар (бармакдин), -ци, -це, гз. акт. -ари
карантина, -ди, -да, гз. акт. -йри
карванчи, -ди, -да, гз.акт. -йри
карванчивал
карка, -ди, -да, гз. акт. -йри
каркачивал
кармаш
карчивал
кассирвал
катиб, -ди, -да, гз. акт. -ри
кафирвал
кафтарвал
каша
кашиш, -ди, -да, гз. акт. -ри
каш ягъун
кварт, -ди, -да, гз. акт. -ри
кеврекдаказ
кикелай авун
кек ягъун
келле-паша, -ди, -да, гз. акт. -йри
келле чарх, -уни, -уна, гз. акт. -ари
кеменчивал
кемеш, -а, -а, гз. акт. -ри
кент
кенттесеруфат, -ди, -да
кентчи, -ди, -да, гз. акт. -йри
кентчивал
кепек-шагьи, -ди, -да, гз. акт. -йри
кесибдаказ
кесиб-куьсуьб
кефлидаказ
кефуьчуьна
кефчидаказ
кий, -ди, -да, гз. акт. -ри
кикисун, -на, -из, -зава, -да, буйр.
ким-киме
кирсебадаказ
кис-кис, -ди, -да, гз. акт. -ри
китIкитI, -ди, -да, гз. акт. -ри
кифирвал
кицIербанвал
кичIез
классиквал
клей, -ди, -да, гз. акт. -йри
коллективнидаказ
колонизаторвал
коммуначи, -ди, -да, гз. акт. -йри
коммуначивал
комуниствал
комуниствилелди
компания, -ди, -да, гз. акт. -йри
кондукторная
конкурентная
консерв, -иди, -ида, гз. акт. -ийри
континент, -ди, -да, гз. акт. -ри
кооператор, -ди, -да, гз. акт. -рри
кооператорвал
корректорная
космический
кочегарвал
критиквал
кружка, -ди, -да, гз.акт. -йри
кубутдиз
куд
кудайди
кужумарун, -на, -из, -зава, -да, буйр. кужумара
кукух, -ди, -да, гз. акт. -ри
культурно
кумаз
кумаз-кумаз
курутI, -ди, -да, гз. акт. -ри
курьервал
кустаркавал
кушкIур, -ди, -да, гз. акт. -рри
кушун фин
куькдиз
куькуьмарун, -на, -из, -зава, -да, буйр. куькуьмара
куьллуь
куьллуьвал
куьлуь-шуьлуь, -ди, -да, гз. акт. -йри
куьлягь, -ди, -да, гз. акт. -ри
куьмекчивал
куьпчивал
куьрсали, -ди, -да, гз. акт. -йри
куьтI-куьруьтI, -ди, -да, гз. акт. -ри
куьчебанвал
кфетсуз
кфетсузвал
кябедал фин

Къ

къабалай
къаб-къажах, -ди, -да, гз. акт. -ри
къадакь-ракь
къадакь-ракь хьун
къадимвал
къадир аллагь!
къадирсуздаказ
къадриди кьун
къазаб, -ди, -да, гз. акт. -ри
къазанчивал
къазмаяр, -йри, -йра
къаз фонарь, -ди, -да, гз. акт. -рри
къайгъусуздаказ
къайидаказ
къайихана, -ди, -да, гз. акт. -йри
къайишбалдур, -ди, -да, гз. акт. -рри
къалагъ, -ди, -да, гз. акт. -ри
къал-къуьж, -ди, -да, гз. акт. -ри
къаллаж
къалпдаказ
къалтахчи, -ди, -да, гз. акт. -йри
къалтахчивал
къалумун, -на, -из, -зава, -да, буйр. къалума
къалум хьун
къанат, -ди, -да, гз. акт. -ри
къанда
къанчанах, -ди, -да, гз. акт. -ри
къанчит
къаради
къаравушвал
къаракъулах
къарих хьун
къарни, -ди, -да, гз. акт. -йри
къахаж, -ди, -да, гз. акт. -ри
къвал-стIал
къванцицIивин, -ди, -да, гз. акт. -ри
къвез-къвез
къвердавай
къенд
къени-къе
къенлай
къенсимашмаш
къетекьуьл
къетIивилелди
къетIидаказ
къетIиди
къиж, -ди, -да, гз. акт. -ери
къизилбаш (дуьгуь)
къизмишдаказ
къилемишун
къиметсуздаказ
къимиш атун
къистав
къияс хьун
къуваран
къудратлудаказ
къудратсуздаказ
къудурвал
къуза пад
къузгъунвал
къуларбан, -ди, -да, гз. акт. -ри
къуларган, -ди, -да, гз. акт. -ри
къулархъан, -ди, -да, гз. акт. -ри
къулла, -ди, -да, гз. акт. -йри
къуллугъчивал
къуллугъэгьливал
къулчумахъвал
къумбарвал
къумбардаказ
къумралвал
къунагъ, -ди, -да, гз. акт. -ри
къундармишун, -на, -из, -зава, -да, буйр. къундармиша
къупармиш хьун
къурабавал
къурбанд сувар, -и, -а, гз. акт. -рри
къурумсахвал
къурхулудаказ
къурхусуздаказ
къуш-къуймаз
къушма, -ди, -да, гз. акт. -йри
къушмавал
къуьлерган, -ди, -да, гз.акт. -ри
къуьнин кьил
къуьруьгьуьм
къуьруьгъуьмвал
къуьруьгъуьмдаказ
къуьруьдаказ
къуьруьз

Кь

кьавал, -ди, -да, гз. акт. -ри
кьадар (кIус)
кьакьандаказ
кьакьанз
кьаларар (фаз ядай), -ри, -ра
кьали, -ди, -да, гз. акт. -йри
кьалудаказ
кьамац, -а, -а, гз. акт. -ри
кьантIишвал
кьарай атIай
кьарайсузвал
кьасарун
кьасух хьун
кьацIайвал
кьвед ва кьве (месела: кьве стха)
кьвекъат
кьвекъатан
кьверикIар, -ри, -ра
кьверикIин хьун
кьвечIиларун, -на, -из, -зава, -да, буйр. кьвечIилара
кьвечIил хьун
кьеввал
кьевер (къавун паркет)
кьегьят
кьегьятарун
кьегьятдаказ
кьегьят хьун
кьеж хьун
кьелитIвал
кьемс хьун
кьемкьер, -ди, -да, гз. акт. -рри
кьенятлудаказ
кьеце, -ди, -да, гз. акт. -йри
кьецI
кьецI гун
кьецIилцIек, -ци, -да, гз. акт. -ри
кьецIил-цIийи
кьигъитI, -ди, -да, гз. акт. -ри
кьилдидаказ
кьилдинвал
кьилеваз
кьинер-ахтар, -и, -а
кьинер-ахтар кьун
кьитдаказ
кьитдиз
кьитрун
кьуланфериз
кьулу-кьулухъди
кьулухъди
кьур акъатун
кьурамат, -ди, -да, гз. акт. -ри
кьурана (деепр.)
кьур-кьеж авун
кьурукъерех, -ди, -да, гз. акт. -ри
кьуьгъуьларун
кьуьгъуьл хьун
кьуьнтераг, -ди, -да, гз. акт. -ри
кьуьртIуьвал
кьуьруькчивал

КI

кIаванз, -ди, -да, гз. акт. -ри
кIад, кIатIа, кIатIа, гз. акт. кIатIари
кIалубар, -ри, -р.
кIалхандин (сес.)
кIамайди
кIанара
кIанз-кIанз
кIапIал хьун
кIарабрин гъаб
кIах (техил), -уни, -уна, гз. акт. -ари
кIахал
кIахалар, -ри, -ра
кIашабан, -ди, -да, гз. акт. -ри
кIваливай-къавай хьун
кIатI,-уни, -уна, гз.акт. -ари
кIватIи-кIватIаш
кIвачин
кIвачинарун
кIвачин кьилел
кIвачин хьун
кIвенкI, -ве, -ве, гз. акт. -ери
кIевиз-кIевиз
кIевирун
кIеленмичер, -и, -а
кIехвирун, -на, -из, -зава, -да, буйр. кIехвира
кIидфу, -а, -а, гз. акт. -ари
кIири, -ди, -да, гз. акт. -йри
кIубан хьун
кIуфгун
кIуьвал
кIуьгьуьз
кIуьд (живедин)
кIвягъун, кIвяна, -из, -зава, кIвяда, буйр. кIвягъ

Л

лабиалвал
лаван
лавата
лавгъадаказ
лагълагъчивал
лакъа, -ди, -да, гз. акт. -йри
лакI-лакI хьун
лалди (прил.)
лалдаказ
лали-гевгьер, -ди, -да, гз. акт. -рри
лапа-луп
лапуц, -а, -а, гз. акт. -ри
лапI
лауреатвал
лахлахвал
легъер, -ри, -ра
лемеда
лигем
ликбез, -ди, -да, гз. акт. -ри
лирик, -ди, -да, гз. акт. -ри
лириквал
литераторвал
лишанлуди
локомобиль, -ди, -да, гз. акт. -ри
локомотив, -ди, -да, гз. акт. -ри
лом, -уни, -уна, гз. акт. -ари
луз
луз ягъун
лукьманвал
луноход, -ди, -да, гз. акт. -ри
луф авун
лухвал
лухдаказ
лух хьун
луьлвал
ляй, -ци, -це, гз. акт. -цери
лянетлувал
лянетлувилелди
лянетлудаказ
лянетсуз
лянетсузвал
лянетсузвилелди
лянетсуздаказ

(кьатI къвезма)
 
Эл_Дар_АлпанвиДата: Среда, 13.11.2013, 01:24 | Сообщение # 6
Полковник
Группа: Редакторы-I
Сообщений: 70
Репутация: 0
Замечания: 0%
Статус: Offline
Лезги чIалан орфографиядин гафарганда авай /
Лезги-урус гафарганда (Гаджиев, Талибов) авачир хкянавай гафар.


(пуд лагьай кьатI)

М

маан
мавгьуматчи, -ди, -да, гз. акт. -йри
мавлид
магъа, -а, -ди, -да, гз. акт. -йри
магьар, -ди, -да, гз. акт. -рри
магьрум хьун
маж
мажбурдаказ
мажбури
майвачи, -ди, -да, гз. акт. -йри
майвачивал
майиллу
майиллувал
майиллувилелди
майиллудаказ
маймахъ
маймахъ хьун
макарон, -ди, -да, гз. акт. -ри
малаиквал
малла-гьарай (къугъун)
малумдаказ
маналувал
манасузвал
манасуздаказ
маний
мантар, -ди, -да, гз. акт. -рри
маншаллагь!
марагълу
марвун
маргъухъанвал
маргьаба
марифатлудаказ
марифатсуз
марифатсузвал
марифатсуздаказ
март
марчи-марчи
масандаказ
масмар, -ди, -да, гз. акт. -рри
масса, -ди, -да, гз. акт. -йри
массажист
массажиствал
математиквал
матросвал
махсусвал
махсусдаказ
мацIахайдаказ
маш
машиниствал
машинисткавал
мегъуьн
мегьтервал
медед
межевирвал
мек, -е, -е, гз. акт. -ери
мекьидаказ
мелгьам, -ди, -да, гз. акт. -ри
менфятлудаказ
меньшевиквал
мергьямат, -ди, -да, гз. акт. -ри
мергьяматлу
мергьяматлувал
мергъяматлувилелди
мергьяматлудаказ
мергьяматсуз
мергьяматсузвал
мергьяматсузвилелди
мергьяматсуздаказ
мерехас
мерехасвал
мерехасдаказ
мержан, -ди, -да, гз. акт. -ри
меркези
мерф, -ди, -да, гз. акт. -ери
месин капI
металлург, -ди, -да, гз. акт. -ри
металлургвал
мефтI, -еди, -еда, гз. акт. -ери
механиквал
мешебегивал
мешребсуздиз
милайимдаказ
мил алай (ружа)
милиционервал
миллиардер, -ди, -да, гз.акт. -рри
миллионер, -ди, -да, гз. акт. -рри
мим (гьарф)
министрвал
минтIикь, -ди, -да, гз. акт. -ри
мирвет
миханнат
миханнатвал
михекди
мичIила
мичIи-мичIер
мичIи-шуьтруьди
мичIи-яруди
мишкил (къаз)
монополия, -ди, -да, гз. акт. -йри
мороженое, -иди, -ида, гз. акт. -йри
мубтала
мугъамат
мугьманвал
мугьур, -ди, -да, гз. акт. -рри
мудир, -ди, -да, гз. акт. -рри
мужизат, -ди, -да, гз. акт. -ри
муздурвал
музыкантвал
мукъаддас
мукьувай
мулах, -ди, -да, гз. акт. -ри
мулкдар, -ди, -да, гз. акт. -рри
мулкдарвал
мумачивал
муназагъ
мур,-ди,-да
мурадвилин
муршид, -ди, -да, гз. акт. -ри муршидвал
мусаватист, -ди, -да, гз. акт. -ри
мусаватиствал
мусалай
мусамаз
мусан
мухбир, -ди, -да, гз. акт. –рри
мухбирвал
мухтасар, -ди, -да, гз. акт. -рри
муъминвал
муъминдаказ
муьгъдер
муьгъдерда
муьжруь, -ди, -да, гз. акт. -йри
муьруьдвал
муьфтехурдаказ
муьштеривал
мягьтелдаказ
мямелияр, -йри, -йра

Н

наажеб
набеледвал
наборщиквал
набутвал
нагрузка, -ди, -да, гз. акт. -йри
нагъилчивал
нагьакьандаказ
надиждаказ
надирвал
назар хьун
наибвал
накь амаз
накьв гун
на лугьуди
намуслувал
намуслувилелди
напаквал
нардеве, -ди, -да, гз. акт. -йри
нарма, -ди, -да, гз. акт. -йри
насб
насибвал
насиб хьун
насигьатчи, -ди, -да, гз.акт. -йри
насигьатчивал
нафайда
нахушдаказ
нахуш хьун
начальниквал
нашидаказ
нетижалудаказ
нефинждаказ
нефе, -ини, -ина, гз. акт. -ери
нехирбанвал
низамлувал
низамлудаказ
низамсуздаказ
нисини
нисинин
нисинихъ
нисинрихъ
нисинрихъай
нормальныйвал
нотариусвал
нукьсанлу
нукьсанлувал
нукьсанлудаказ
нумерация, -ди, -да, гз.акт. -йри
нурлувал
нурлудаказ
нушвал
нушдаказ
нуьгвед ич
нясдаказ

О

областной
оккупантвал
ораторвал
органар, -ри, -ра
офицервал
официантвал
официантка, -ди, -да, гз. акт. -йри
официанткавал

П

падишагьвал
пад-къерех
паек, -ди, -да, гз. акт. -ри
пайгарди (прил.)
пайгъамбарвал
пайдахчивал
пайчивал
пакдаказ
панз-панз авун
панз-панз хьун
пансионат, -ди, -да, гз. акт. -ри
паркут
парламентер, -ди, -да, гз. акт. -рри
партизанвал
парторгвал
пассажирвал
пассив, -ди, -да, гз. акт. -ри
пата-къерехда
паталди
патриарх, -ди, -да, гз. акт. -ри
патриархвал
патрулвал
пегьризвал
пегьриздаказ
пезевенг, -ди, -да, гз. акт. -ри
пезевенгвал
пекьер-пекьер хьун
пелтекдаказ
пемпечивал
пенсионервал
первена
первенавал
перпил
пер хьун
пехилдаказ
пешапайвал
пешекарвилелди
пианист, -ди, -да, гз. акт. -ри
пианиствал
пик, -ди, -да, гз. акт. -ри
пинтивал
пип
пипер, -и, -а
пирс, -ди, -да, гз. акт. -ри
писликвал
писликвилелди
пифин хьун
пичIивал
плав, -ди, -да, гз. акт. -ри
плотина, -ди, -да, гз. акт. -йри
пограничниквал
подписчиквал
политик, -ди, -да, гз. акт. -ри
политиквал
политолог, -ди, -да, гз. акт. -ри
политологвал
полковниквал
помещиквал
помощниквал
посланниквал
посолвал
почтальонвал
правозащитник
правозащитниквал
практик, -ди, -да, гз. акт. -ри
практикантвал
председателвал
президентвал
премьер-министрвал
пресса, -ди, -да, гз. акт. -йри
призывниквал
приказчиквал
проба, -ди, -да, гз. акт. -йри
проводниквал
прожекторная
пролетар, -рри, -рра
простойвал
простойдаказ
психологвал
публициствал
пулеметчиквал
пурпувал
пурпудаказ
пурпух, -ди, -да, гз. акт. -ри
пучвал
пуьркь авун
пуьркь хьун
пьян
пьянарун
пьянвал
пьяндаказ
пьянди
пьян хьун

ПI

пIарлас, -ди, -да, гз. акт. -ри
пIирен
пIурлама
пIупI гун
пIуртI авун
пIуртI хьун

Р

работниквал
рабочийвал
рагъданрихъ
рагъулдаказ
рагьметлу
радиотехник
радиотехниквал
радиствал
разисуздаказ
раиж
раижвал
раижарун
раиж хьун
районламишун, -на, -из, -зава, -да, буйр. районламиша
ракIар, -и, -а, гз. акт. -рри
рамагбанвал
рамаг-рамаг
рам
рамун
рам хьун
рангар гун
ранглу
ранглувал
рапарал
рапира, -ди, -да, гз. акт. -йри
расудаказ
расуз
расукар, расукри, расукра
рафт акъудун
рахкурун, -на, -из, -зава, -да, буйр. рахкура
рационализаторвал
реакционервал
реалист, -ди, -да, гз. акт. -ри
реалиствал
ревизорвал
революционервал
регъуьдаказ
регъуьди
ред
ред авун
редакторвал
режиссервал
резинар, -и, -а
рейсаддаказ
рекъем
рекъиб
рекъибвал
рекьедтар, -ци, -це, гз. акт. -ари
рекьуьч, -ди, -да, гз. акт. -ри
рекIв-рекIв гун
рекIуьн, -вена, -вез, -везва, -да, буйр. рекIуькI
ресад, -ди,-да
ресад-салагъа
рефт, -ди, -да, гз. акт. -ери
рефтиналди
рехидаказ
рецензентвал
реши
решивал
рикIивай
рикIин (гаф)
рикIяй-рикIиз
ричал яд (амма: рычал-су)
ричIинар, -ри, -ра
рув
ругъвал, -ди, -да, гз. акт. -ри
ругьани, -ди, -да, гз. акт. -йри
ругьанивал
руководителвал
рут, -ди, -да, гз. акт. -ари
рутба, -ди, -да, гз. акт. -йри
рут-рут
рутубат
руфунар, -ри, -ра
руфункал, -и, -е, гз. акт. -ери
руфун цавална
руцIугул, -ди, -да, гз. акт. -ри
рябет, -ди, -да, гз. акт. -ри
рябетлу
рябетлувал
рябетлувилелди
рябетлудаказ

С

сабза, -ди, -да, гз. акт. -йри
са-бубат
савад авун
савадсузди
савух
са геренда
са герендилай
сагъламдаказ
сагъ хъхьун
сагъ хьуй!
сагьибвал
сагьибдар, -ди, -да, гз. акт. -рри
садлагьана
садхьиз (нар.)
саилдаказ
сакъа, -ди, -да, гз. акт. -йри
салагь, -ди, -да, гз. акт. -ри
салагьа, -ди, -да, гз. акт. -йри
саламалейкум!
салат, -ди, -да, гз. акт. -рй
салат (динд.)
самурсах, -ди, -да, гз. акт. -ри
сандалар, -и, -а
санкьу, -ди, -да, гз. акт. -йри
сарафан, -ди, -да, гз. акт. -ри
сарсахдаказ
сархуншал
сафди
саха
сахих
сахихвал
сахламишун
сахламиш хьун
сахур
са шумуд
са шумудра
себебсуз
себи
седри, -ди, -да, гз. акт. -йри
седривал
сейке
сейливал
сейлидаказ
секинсуздаказ
секретарвал
сельсовет, -ди, -да, гз. акт. -ри
семевал
сенфелай
сер, -ди, -да, гз. акт. -рри
серг, серки, серкина, гз. акт. серкери
сергьятсузвал
сердервал
сересвал
сержантвал
серкервал
серфе
сефигьдаказ
сефил хьун
сечки
сечки авун
сечкичивал
сив кьун
сив хуьн (варз)
сигнал, -ди, -да, гз. акт. -ри
силисчивал
силли
силливал
силлидаказ
синеба
синебадаказ
синихлудаказ
синихсуздаказ
синягъ, -ди, -да, гз. акт. -ри
сиратIал муьгъ
сирдашвал
сирдашвилелди
сирисанбал, -ди, -да, гз. акт. –ри
сирлувал
сихдиз
сиягьатчивал
скульпторвал
слесарвал
солдатвал
социалиствал
союзниквал
спекулянтвилелди
специалиствал
стажер, -ди, -да, гз. акт. -рри
статистиквал
стилист
стилиствал
стипендиантвал
стратегвал
стрелочниквал
студентвал
суду, -ди, -да, гз. акт. -йри
судьявал
сулур, -ди, -да, гз. акт. -рри
сура, -ди, -да, гз. акт. -йри
суракь хьун
сурди
сур хьун
сустди
суфлервал
сухтавал
суьгьбетчивал
суьнни, -ди, -да, гз. акт. -йри
суьрет (копия), -ди, -да, гз. акт. -ри
сяй
сятсазвал

Т

табагъчивал
таблигъатчи, -ди, -да, гз. акт. -йри
таблигъатчивал
табунин
тавазивилелди
тавазидаказ
тагъафул
тади кваз
тади къачун
тажирвал
тажублудаказ
тазадаказ
тазазмаз
такьин
там (ариф.), -ди, -да, гз. акт. -ри
тамадавал
тамашачивал
танишдаказ
таниш яз
тапа-тап
тапрак, -ди, -да, гз. акт. -ри
таптагъун
тарикъат, -ди, -да
тарихчи, -ди, -да, гз. акт. -йри
тарихчивал
таркал, тди, -да, гз. акт. -ри
тар-мар
таррач!
тартар, -ди, -да
тархи
тарчар, -и, -а
тасил, -ди, -да, гз. акт. -ри
тасриф, -ди, -да, гз. акт. -ри
тат, -ди,-да, гз. акт. -ри
татар, -ди, -да, гз. акт. -рри
татIилар, -ри, -ра
тафакурун
тахайди
тахаллус, -ди, -да, гз. акт. -ри
тахлукьвал
тахта (мебель), -ди, -да, гз.акт. -йри
тахтабит, -ди, -да, гз.акт. -ри
таъсиб
тевекул
тевекуллагь
тей (гьарф), -ди, -да, гз. акт. -ри
текдаказ
телесмиш хьун
телягьсузди
тенкь, -еди, -еда, гз. акт. -ери
тентес
тепилмиш хьун
тербет, -ди, -да, гз.акт. -ри
тербият, -ди, -да, гз. акт. -ри
тербиятчи, -ди, -да, гз. акт. -йри
тербиятчивал
терез-мизан
терефдарвилелди
терефдардаказ
территория, -ди, -да, гз. акт. -йри
тер-тер
тесерруфат
теспачадаказ
техниквал
тикди
тимталчи
тини-мини
тирика, -ди, -да, гз. акт. -йри
тире, -ди, -да, гз. акт. -йри
тифрикь, -ди, -да, гз. акт. -ри
тифрикь (прил.)
тифрикьвал
тиширкьин
тиширкьинвал
товар, -ди, -да, гз. акт. -рри
транспорант, -ди, -да, гз. акт. -ри
тукъва, -ди, -да, гз. акт. -йри
тумавар хьун
тумакьвал
тумубанвал
тушир
тушь, -ди, -да, гз. акт. -ри
туьлек
туьнтдаказ
туьретмишун, -на, -из, -зава, -да, буйр. туьретмиша
туьрк, -ди, -да, гз. акт. -вери
туьрквер, -и, -а
туьтер атун
туьтуь, -ди, -да, гз. акт. -йри
туьш хьун

ТI

тIавафун
тIакь, -ди, -да, гз. акт. -ари
тIакь-тIакь, -ди, -да, гз. акт. -ри
тIарамун, -на, -из, -зава, -да, буйр. тIарама
тIварцIиэвез, -ди, -да, гз. акт. -ри
тIеат, -ди, -да, гз. акт. -ри
тIев-тIев нуькI
тIем атун
тIем гъун
тIирих, -ди, -да, гз. акт. -ри
тIува хьун
тIуз
тIямлудаказ

(кьатI къвезма)
 
Эл_Дар_АлпанвиДата: Среда, 20.11.2013, 07:57 | Сообщение # 7
Полковник
Группа: Редакторы-I
Сообщений: 70
Репутация: 0
Замечания: 0%
Статус: Offline
Лезги чIалан орфографиядин гафарганда авай /
Лезги-урус гафарганда (Гаджиев, Талибов) авачир хкянавай гафар.


(кьуд лагьай кьатI)

У

уду-буду, -ди, -да, гз. акт. -йри
ужуздаказ
узви, -ди, -да, гз. акт. -йри
уполномоченныйвал
уртабабвал
урта тасил
усаран
усаранарун, -на, -из, -зава, -да, буйр. усаран ая
усаран хьун
ухшамиш
ухшар атун
ухь, -ди, -да, гз.акт. -ри
ухь!
уюнсуздаказ
уяхдаказ
уяхдиз

Уь

уьгьуь атун
уьгьуь куткун
уьзденвал
уьзуькъарадаказ
уьзуьрлу
уьзуьрлувал
уьлчивал
уьмуьраллагь
уьтеривал
уьтеридаказ
уьцIуьз

Ф

фабрикантвал
фагъирвал
фаиз, -ди, -да, гз. акт. -ри
факир, -ди, -да, гз. акт. -рри
факирвал
фалчивилелди
фара, -ди, -да, гз. акт. -йри
фартар, -и, -а
фасагьатдаказ
фасад, -ди, -да, гз. акт. -ри
фасикьвал
фатигьагь!
фейжан, -ди, -да, гз. акт. -ри
феодалвал
ферз, -ини, -ина, гз. акт. -ери
ферзь, -ди, -да, гз. акт. -ри
фермервал
физиквал
физкультурник
физкультурниквал
филирфус, -ди, -да, гз. акт. -ри
философвал
финский
фиргъаван
фиргъаванвал
фирдаус
фонемавал
формалиствал
фотографвал
фракционервал
фукъаравал
фул атун
фурсат
фуфун, -на, -из, -зава, -да, буйр. фуф ая
фялевал

X

хабардарвал
хабардарвилелди
хабардардаказ
хабар-тапар, -ди, -да, гз. акт. -рри
хабар-тер
хайи (диде)
халадруш, -а, -а, гз. акт. –ари
халадхва, -хци, -хце, гз. акт. -рухвайри
халкь хьун
хамди
хаммал
хамувал
хана рахун
харабат
харжи-харабат
харжлух, -ди, -да, гз. акт. -ри
харувал
хару хьун
харчивал
харчи хьун
хасвал
хатурсузвилелди
хатрут, -ди, -да, гз. акт. -ри
хахулар (чекмеяр), -ри, -ра
хважамжам, -ди, -да, гз. акт. -ри
хваларбанвал
хвешивиляй
хвешиз-хвешиз
хев кутун
хейрат
хелветди
хендедадаказ
хенеквал
хесивал
хеши, -ди, -да, гз. акт. -ри
хипиз
хибривал
хибридаказ
хипехъан, -ди, -да, гз.акт. -ри
хипехъанвал
хирургвал
хкадун (марф, къвал)
хкадун (тIуьр затI)
хкисун
хкякьун
хомут, -ди, -да, гз. акт. -ри
хсусият
хукIурун, -на, -из, -зава, -да, буйр. хукIура
хул, -ди, -да, гз. акт. -ри
хулурхус, -ди, -да, гз. акт. -ри
хумай
хуррамвал
хуртI авун (нери)
хур-хур (къалиян)
хутма, -ди, -да, гз. акт. -йри
хутун, -а, -ваз, -зва, буйр. хутур
хче, -ди, -да, гз. акт. -йри
хчелун, -на, -из, -зава, -да, буйр. хчела

Хъ

хъама, -ди, -да, гз. акт. -йри
хъвадайди
хъемш, -ди, -да, гз. акт. -ри
хъикьел, -ди, -да, гз. акт. -ри
хъинбуба
хъурца, -ди, -да, гз. акт. -йри
хъуцIкъуцI, -ди, -да, гз. акт. -ри
хъуьткъуьнун
хъуьтуьлвал
хъуьчен (регъуьн)

Хь

хьахьаш, -а, -а, гз. акт. -ри

Ц

церевай
цикIвал
цикIидаказ
цил кутун
цур (недай), -ци, -це, гз. акт. -ари
цурудаказ
цуруз
цуьруьхуьмвал
цуьруьхуьмдаказ
цуьруьхуыидиз
цуьцуьк, -ди, -да, гз. акт. -ри

ЦI

цIалцIамдиз
цIантарар,-рри, -рра
цIангур, -ди, -да, гз. акт. -рри
цIар (магьсулрин азар), -а, -а
цIар галукьун
цIаруз
цIарцIарун
цIахурви
цIаяр атун
цIехуьм
цIигелдиз
цIидгавал
цIидгаз
цIийи кьилелай
цIингавар гун
цIининди
цIиргъер-цIиргъер
цIирицI, -ди, -да, гз. акт. -ри
цIункIвал, -и, -е, гз. акт. -ери
цIурунал хьун
цIуьнуь, -ди, -да, гз. акт. -йри

Ч

чабалмиш хьун
чавдарвал
чавушвал
чагъ
чагъинда
чала-чала
чалвал
чалишмишун, -на, -из, -зава, -да, буйр. чалишмиша
чалкечирвал
чапвал
чапла
чаплахъанвал
чапрасар, -ери, -ера
чапрасдаказ
чапхун (балкIан), -ди, -да, гз. акт. -ри
чаради
чара кас
чаракун, -ди, -да, гз. акт. -ри
чара-чараз
чардух
чархачивал
чархи-фелек
часпар, -ди, -да, гз. акт. -рри
чаткепек, -ди, -да, гз. акт. -ри
чашмиш хьун
чемпионвал
ченги, -ди, -да, гз. акт. -йри
черек-перек
черпел, -ди, -да, гз. акт. -ри
черпелвал
чикьин, -ена, -з, -зва, -да, буйр. чикьикь
чимиди
чимила
чинер, -ди, -да, гз. акт. -рри
чинер
чирагъви, -жува, -жува, гз. акт. -йри
чирун, -на, -из, -зава, -да, буйр. чира
чирчIир, -ди, -да, гз. акт. -рри
членвал
чувяк, -ди, -да, гз. акт. -ри
чума (дарамат), -ди, -да, гз. акт. -йри
чума (азар), -ди, -да, гз.акт. -йри
чупурвал
чупурдаказ
чуруди (ранг)
чуру-спел
чустар, -ри, -ра
чуькьни тавун
чуьнуьх-гумбатI, -ди, -да, гз. акт. -ри

ЧI

чIавчIав нуькI
чIакьракьар акъудун
чIалкъуш, -ди, -да, гз. акт. -ари
чIанакI, -ди, -да, гз. акт. -ри
чIангьакьа
чIарфар, -и, -а
чIар фейи
чIафар, -ри, -ра
чIимелвал
чIимелдаказ
чIиргъем, -ди, -да, гз. акт. -ри
чIихнец
чIихун
чIудгунар, -ри, -ра
чIулави ягъун
чIулав нуькI
чIур хьун
чIутрацуьквер, -и, -а
чIуфнац, -а, -а, гз. акт. -ри
чIухун (ни)
чIух хьун

Ш

шагьад, -ди, -да, гз. акт. -ри
шагьада
шагьвал
шагьбугъда, -ди, -да, гз. акт. -йри
шагьи, -ди, -да, гз. акт. -йри
шакъа, -ди, -да, гз. акт. -йри
шал-шалам, -ди, -да, гз. акт. -ри
шамхал, -ди, -да, гз. акт. -ри
шамхалвал
шарабанчи, -ди, -да, гз. акт. -йри
шарабанчивал
шартIуналди
шарчи кьалар, -и, -а
шатал сер, -ди, -да, гз. акт. -рри
шейхвал
шер
шиират, -ди, -да, гз. акт. -ри
шиирдар, -ди, -да, гз.акт. -рри
шиит
шикилчи, -ди, -да, гз. акт. -йри
шимал (тереф)
шифоньер, -ди, -да, гз. акт. -рри
шнур, -ди, -да, гз. акт. -рри
шпион, -ди, -да, гз. акт. -ри
шпионвилелди
штулвал
штурманвал
шудургьа, -ди, -да, гз. акт. -йри
шукураллагь!
шукIуртвал
шумалвал
шумалди
шумудни-сад
шупI
шупIун
шупI хьун
шурванви, -жува, -жува, гз. акт. -йри
шутIра
шуьруькьуьмдаказ
шуьткъвер, -ди, -да, гз. акт. -рри

Щ

щетка, -ди, -да, гз. акт. -йри

Э

эбедидаказ
звезда
эвез хьун
эвлед, -ди, -да, гз. акт. -ри
эзбер хьун
эйнивал
эйнидаказ
эквеба
экв тахьанмаз
экономиствал
эксплуатация, -ди, -да, гз. акт. -йри
экуьн капI
экуьн ярар
элба-эл
элгьадаш, -ди, -да, гз. акт. -ри
электриквал
элементарныйвал
элесалмишун
элесалмиш хьун
элечIун (къуьл)
эллер, -ри, -ра
эллешмиш хьун
эмигрантвал
эремеквал
эркеквал
эркин
эрк кваз
эсерлувилелди
эсерлудаказ
эсерлу хьун
эхиз хьун
эхир хатам
эхирхурт
эчекьарун
эчекьун
эчекь хьун

Ю

юбилярвал
юз
юзбаши
юзба-юз
юкьван
юлдашвал
юн (кIвалахдин)
юргъунвилелди
юргъундаказ
юхсуларун
юхсулвилелди
юхсулдаказ

Я

явакьандаказ
яванвал
яваш садра!
ягъалмишарун, -на, -из, -зава, -да, буйр. ягьалмишара
ягъалмишвал
ягъалмишдаказ
ягъалмиш хьун
ягъв, -а, -а, гз. акт. -ари
ягълувал
ягълу хьуй!
яд (прил.)
ядвал
ядигарвал
яд хьун (цIурун)
яд хьун (чIур хьун)
язухвал
язухвилелди
язухдаказ
язух хьун
якъалдарун, -на, -из, -зава, -да, буйр. якъаддара
якъалдар хьун
якъинарун
якъин хьун
якIар-чIемер
ялар хьун
ялгъузарун
ялгъуз хьун
ялна
ял-ни
ял ягъун
янар-янар
яни?
яни (кIус)
япай акъатун
япай акъадун
япалай тавун
япалухвал
япатIур, -ди, -да, гз. акт. -рри
яр (ранг), -а, -а, гз. акт. -ари
я рабби!
яракьдудаказ
яракьсуздаказ
яралма
ярамишвал
яран сувар
ярар-дустар, -и, -а, гз. акт. -ри
ярашугъвал
ярашугъ хьун
яргъавал
яргъаз къвазун
яргъалдаказ
яргъи-шуькIуь
ярж, -уни, -уна, гз. акт. -чари
яр-емиш, -ди, -да, гз. акт. -ри
яркIар, -и, -а
яркIи, -ди, -да, гз. акт. -йри
яркIиви, -жува, -жува, гз. акт. -йри
яруз
ярумчухвал
ярумчухдаказ
ятIа
яхдаказ
яхцIур-яхцIур
яцIуз кьун
яшлудаказ
ящик, -ди, -да, гз. акт. -ри
 
Эл_Дар_АлпанвиДата: Вторник, 04.02.2014, 00:11 | Сообщение # 8
Полковник
Группа: Редакторы-I
Сообщений: 70
Репутация: 0
Замечания: 0%
Статус: Offline
Майрудин Бабаханов

ЛЕЗГИ ЧIАЛА ГЬАЙВАНРИН ВА КЪУШАРИН ТIВАРАР

Авари молодая буйволица
Агькъанат мошка, москит
Айгъур жеребец
Айнаяр алай гъуьлягъ кобра
Акьраб скорпион; кил. агъкъанат
Алаша кляча
Албат лох (сёмга)
Ампа сторожевая собака
Аргъамак аргамак (скаковая лошадь)
Арзу диал. аист; кил. леглег, гьажилеглег
Аслан лев
АтIраган диал. скорпион; кил. акьраб
Ацикацик диал. медведка; кил. цинцIух, шалаша, данадуьш, хъипIрепI, къаблаба
AцI (гъецI, гъачI диал.) козлёнок после трёх месяцев
Ачкар фазан
Аштерхан индюк, индейка, индюшка
Бадбад диал. куропатка
Байкъуш филин
Бакьуч диал. барсук
БалкIан конь, лошадь
БалкIандин тIветI лошадиная муха
Балугъ рыба
Барама кокон
БарцIак буйволенок
Барчи охотничья собака, гончая
Бахълахъан головастик; кил. варвар, чукватIур диал., тваркватварк диал
Бахъу старый буйвол, старая буйволица
БацIи козленок
БачIа лохматая овца
Бев 1) фаланга; 2) диал. слепень
БенбецI диал. кил. шуькьуьнт
Биби диал. индюшонок
Билбил соловей; кил. бит диал., пIирлинтI диал., эвелуг диал.
Бит диал. кил. билбил.
Биши кьукь тетерка
Бувун овод
Бугъа бугай, бык-производитель
Бугъу кил. бугъубугъ
Бугъубугъ слепень; кил. бев 2
БурдукI бульдог
Буькре осетр
БуьтIруьк личинка зелёной мухи; кил. фитI
Вак свинья, кабан
Вакьар кил. кьар
Варвар головастик; кил. бахълахъан, чукватIур диал., тваркватварк диал.
ВацIун кицI выдра
Верч курица
ВетI комар; кил. мизмиз, пув (диал.), мичек
Вирвир диал. чиж, чижик; кил. чIимчIир
Виргъи иволга (нуькI)
Гав дикий бык, тур
Гамиш буйвол
Гарданбаз голошейка (верч)
ГенгецI крапивник; кил. цIвегъ, тумкIанчIал
Гуьдек 1 жесткошёрстная овца
Гуьдек 2 куцый пес
Гуьрзе гюрза
ГъвечIи лабар уст. кошка
Гъед большая рыба
Гъезел газель
Гъуьлягъ змея
Гъуьлягъриз яд гудай пепе стрекоза; кил. чинербалкIан
Гъуьруьн квак мукоед
ГъуьрчекицI охотничья собака
ГъуьчI моль
Гьажилеглег аист: кил. арзу, леглег
Гьамбардкьиф крыса; кил. тартар, ригал
Гьаштерхан диал. кил. аштерхан
Гьер баран
Гьуьлуьн кицI тюлень
Дагъдин цIегь дикая коза; горный тур
Дана теленок
Данадуьш диал. медведка; кил. цинцIух, шалаша, ацикацик, хъипIрепI, къаблаба
Девдев воробей; кил. хуьруьн нуькI
Деве верблюд; кил. лавар, шич
Девекъуш страус
Девпепе жук-носорог; кил. карч алай пепе
Денбел неоперившийся птенец
ДжарнуькI скворец
ДидечIиж матка пчелы
Дуду 1 индюшка
Дуду 2 дет. цыпка (вообше домашняя птица)
Дулдул уст. конь
Дурна журавль
Дуьгве нетель
Емишдин квак плодожорка
Енот енот
Жагъал диал. якIун квак
Жанавур волк
Жейран джейран
Жекьи поросенок; кил. цIуьрнуьгъ, земекI
Жигерд шар эхинококковый солитер
Жиржирма цикада кил. чIигъичIигъ
Жунгав бычок
Зегьрехаш (агъу авай мугьманхаш диал.) тарантул
ЗемекI поросёнок; кил. жекьи, цIуьрнуьгъ
Зили пиявка; кил. ругъал
Зулум залом (каспийская крупная сельдь)
Илан змея
Иланбалугъ угорь; кил. кфилбалугъ
Кал корова
Калгамиш буйволица
Калун чубарук кил. куьдкуьруьтI, тарагул нуькI
Кард сокол: кил. тарлан
Кару (кагьру диал.) горлица
Карч алай пепе жук-носорог; кил. девпепе.
Катрашараг соколенок
Кафтар (кафтIар) гиена: кил. къаракъулах
Кац кошка
KaцaнуькI желна (чIулав кIекIе)
Кач сука
Квак червь, червяк
Квати собачка
Келгамиш буйвол
Келемдин квак 1) капустный клоп. 2) капустная моль
Келемдин цIарнах капустный червь.
Келче молодой буйвол
Керекул сорока; кил. яцархъан
Керемере жук-рогач
Кит кит
Ких сойка; кил. тамун керекул (диал.)
КицI собака, пёс
КкIлам (кикIлам) клещ
Куку диал. кукушка
Кукулверч хохлатка
КукупI кукушка
Кулу индюк, индюшка
Курамал желтопузик
Куру диал. жеребёнок в первые дни после рождения
КурцIарапI диал. летучая мышь; кил. кьаркьулув
КурцIул щенок
Кускафтар гиена: кил. кафтар, кафтIар, къаракъулах
Кути разг. щенок
KyткутI удод: кил. маллакуткутI, пайгъамбард чавуш
Куьлуь шар острица
КуьдкуьруьтI щурка; кил. калун чубарук, тарагул нуькI
Кфилбалугъ угорь; кил. иланбалугъ
Къабан кабан, вепрь,боров
Къаблаба медведка; кил. цинцIух, шалаша, данадуьш, ацикацик, хъипIрепI.
Къаз гусь
Къаплан леопард, пантера
Къаракъулах гиена
Къарамал крупный рогатый скот
Къаргъа карга (черная ворона)
Къарни кил. къаргъа
Къатир мул; лошак
Къвед куропатка
Къвершил ящерица; кил. чурчул, хуьрлуьнкI, мерги куьгь
Къени зили (руфун кIан хъипи зили) медицинская пиявка
Къени тIапIас диал. стриж
Къени чубарук деревенская ласточка
Къени чIиж (чугъ диал.) медоносная пчела
Къеркъер диал. дрозд; кил. кьемкьер, чIулав нуькI, лунж (диал.)
Къиб лягушка
Къизилкъуш райская птица
Къирхаягъ рак; кил. пахлахан
Къирят пегас
Къугъ лебедь
Къудух осленок
Къузгъун стервятник
Къукъулиф диал. кукушка; кил. кукупI
Къулан еще неожеребившаяся кобыла
Къураматдин къиб жаба; кил. кьурукъиб
Къуш птица
Къуьлерган овсянка (нуькI)
Къуьр кролик, заяц
Къуьлуьн нет долгоносик
Кьак сорокопут (нуькI)
Кьар годовалый барашек; кил. вакьар
Кьаркьулув летучая мышь
КьачIараг диал. кил. акьраб, атIраган
Кьашкьа животное с белой отметиной на лбу
Кьве кьил алай шар аскарида
Кьемкьер диал. дрозд; кил. ч1улав нуькI, къеркъер (диал.), лунж (диал.)
Кьерех эмбрион
Кьилел регъ алай къуш диал. удод; кил. маллакуткутI, куткутI
Кьилин нет (чIулав нет) головная вошь
Кьилинпацар ийидай лиф турман
Кьимкьир мышь горная
Кьиф мышь
Кьукь дрофа
Кьулушар солитёр
Кьун козел
Кьурукъиб жаба; кил. къураматдин къиб
Кьуьгъуьр еж; кил. кIужур диал.
КIаз шелкопряд
КIарасд квак (таран квак) короед
KIapax собака с гладкой шерстью
КIаха (диал.) гнида; кил. цIерцIел
КIвагъ ворон
КIвал алай къиб кил. хъалхъас къиб
КIвал алай шуькьуьнт улитка с раковиной
КIвалин вак свинья
КIвалин къуьр кролик
КIвалин лиф домашний голубь
КIвалин тIветI комнатная муха
КIвалин чубарук кил. къени чубарук
КIваркIвалаг дятел; кил. кIекIе
КIезри кильки, рыба (маленькая)
КIекIе дятел; кил. кIваркIвалаг
КIел ягненок
КIужур диал. ежик; кил. кьуьгъуьр
КIуф хъипи къаргъа диал. альпийская галка
Лавар куьгь. верблюд
Лакадпепе навозный жук; кил. хъуртапепе
Лакъа сом
Лам 1 осёл
Лам 2 мокрица
Лапаг овца; кил. хеб
Лацам дойная овца
Лачин сокол (голубятник): кил. кард
Леглег аист: кил. гьажилеглег, арзу
Лекь орел
Лекьен барс, ирбис
Лекьрешараг орленок
Лелев уст. шакал
ЛипIлипI лунь
Лирхь (лирхьвай) диал. голубь; кил. лиф
Лиф голубь
Лунж диал. кил. чIулав нуькI, кьемкьер
ЛучI диал. телка, нетель: кил. дуьгве
Ляй (ля) ястреб; кил. чинеруг
Маймун обезьяна
Мал крупный рогатый скот ( в знач. ед ч.)
Мал-къара домашние животные
МаллакуткутI удод; кил. кутIкутI, кьилел регъ алай къуш, пайгъабард чавуш
Марал марал
Маски мопс (порода собак)
Махпурак диал. овод-крючок
Машах рысь
Мекежа свинья
Меринос меринос (лапагрин жинс)
Мизмиз диал. комар; кил. вет1, пув
Мирг олень
МискIиндин нуькI диал. горихвостка; кил. пIирен нуькI, пайгъамбард нуькI
Мичек комар; кил. ветI, мизмиз, пув диал.
Мугьманхаш паук; кил. хушракан
Мугъверган диал. чиж; кил.ч1имчIир, вирвир
МукIрух низкорослая лошадь монгольской породы
Мурдар змея
Муьнуьгъ барсук
Навбагьар первые ласточки
Нет вошь
HeтIpeкака диал. гнида; кил. цIерцIел
НуькI маленькая птица
НуькIверхъан мышатник (лекьрен жуьре)
Пайгъамбард нуьк горихвостка обыкновенная кил. пIирен нуькI, мискIиндин нуькI
Пайгъабард чавуш диал. удод; кил. маллакуткутI, куткутI
ПалипIилав нуькIрен жуьре
Парвана бабочка
Парталдин нет (лацу нет) платяная вошь
Пахлахан рак; кил. къирхаягъ
Пепе жук, букашка
Перленг (пеленг) тигр
Пехъ ворона
Пинукь племенной баран, кочкарь
Пси дет. кошка
Пув диал. комар; кил. ветI, мизмиз, мичек
Пуьнуьгет кил. шагьмар
ПIакьакьей диал. фиолетовый клещ; кил. хенцI, ккIлам
ПIапIиш жаворонок; кил. цавяр
ПIапIул диал. вид воробья
ПIатI утка; кил. уьрдег
ПIирен нуькI кил. пайгъамбард нуькI, миск1индин нуькI
Ракь атIудай пепе жук-олень
Регъел полчок (соня-полчок); кил. тамун кьиф
Ригал диал. крыса; кил. тартар, гьамбардкьиф
Ругъал пиявка; кил. зили
Руьгь ночная бабочка; кил. фарфал
Руьц уж
Сакъар кил. кьашкьа
Санкь сова; кил. тIиб
Сар диал. филин
Сарсар цесарка
Сатам овца или коза с одним соском
Сваж диал. муравей; кил. цегв
Свал улар; кил. улусум
Сев медведь
Севрешараг медвежонок
СикI лиса
СикIрешараг лисёнок
Спелчи диал. усач
Суван кьун тур
Суван яц як
Супа ослёнок; кил. шакIва
Суьсуь дет. корова
Тай жеребец
ТайнукI кил. тай
Талгу коршун
Тамун верч диал. глухарь
Тамун кац дикая кошка
Тамун керекул диал. сойка; кил. ких
Тамун кьиф полчок (соня-полчок); кил. регъел
Тарабул (таратул) диал. дятел; кил. кIекIе, кIваркIвалаг
Тарагул трутень; кил. фукъиран.
Тарагул нуькI диал. щурка; кил. калун чубарук, куьдкуьруьтI
Таранкъиб древесница
Тарлан сокол: кил. кард
Тарта короткошёрстная собака
Тартар крыса; кил. гьамбардкьиф, ригал
Тарун таракан
Тарцинет тля
Твар ласка
Тваркватварк диал. головастик; кил. варвар, чукватIур, бахълахъан
Теке козленок
ТирлинкI диал. жеребец; кил. тай, тайнукI
ТумкIанчIал крапивник (гъвечIи нуькI); кил. генгецI, цIвегъ
Туртур перепел, перепелка
Тутун кIаз тутовый шелкопряд
Туьтуькъуш попугай
TIавус павлин
ТIапIас дикий горный голубь
ТIев-тIев нуькI (Орфословарь)
ТIегъерхъан стервятник; кил. къузгъун
ТIекьен диал. курица
ТIиб сова, сыч; кил. санкь
Удав удав
Узунбурни севрюга
Улусум улар; кил.свар
Уьндуьшка индюк, индюшка, индейка
Уьрдег утка
Фарфал ночная бабочка кил. руьгь
Фере курочка
Фил слон
ФитI куколка (в мясе)
Фукъиран диал. трутень; кил. тарагул
Хаз белка
Харун нуькI трясогуска; кил. целуг, цанин нуькI
Хархар нуькIрен жуьре
Хашпепе паук-крестовик
Хвар кобыла
Хеб овца
ХенцI клещ
Хуз оса; кил. цуьргъуь диал.
Хундуз соболь; бобр; выдра
Хурбубу снегирь (нуькI)
Хур хъипи нуъкI синица; кил. цIицIпепе
Хушракан паук
ХуьрлуьнкI ящерица; кил.мерги, къвершил, чурчул
Хуьруьн нуькI воробей; кил. девдев
Хъалхъас (хъалхъас къиб) черепаха; кил. кIвал алай къиб
Хъипибилбил канарейка
Хъипи нуькI иволга; кил. виргъи
ХъипрепІ медведка; кил. цинцIух, шалаша, данадуьш, ацикацик, къаблаба
Хъуртапепе навозный жук; кил. лакадпепе
Хьелгъуьлягъ (лув гудай гъуьлягъ) стрела-змея
Цавяр жаворонок; кил. пIапIиш.
Цалархъан девдевдин жуьре
Цанин нуькI трясогуска; кил. хварун нуькI, целуг
Цегв муравей; кил. сваж диал.
Целафир водомерка
Цивцив королек (гъвеч1и нуькI)
Цимилкьиф ласка
Цин гъуьлягъ водяная змея
Цин кард диал. аляпка
Цин кьиф нутрия
Цин нуькI диал. трясогузка; кил. целуг, цанин нуькI, харун нуькI
Цинпепе плавунец
ЦинцIух кил. хъипрепІ, шалаша, данадуьш, ацикацик, къаблаба, цицих
Цирав овца плоскокурдючной лезгинской породы
Цицих кил. цинцIух
ЦицIиб цыпленок
Цуби корова швидской породы
ЦуцIул куница
Цуьргъуь диал.оса; кил. хуз
ЦIай ядай квак светлячок; кил. экв гудай пепе
ЦIарак щегол; кил. цIарубилбил, цIарунуькI
ЦIарнах гусеница
ЦIарубилбил кил. цIарак
ЦIарунуькI кил. цIарак
ЦIарупепе (картуфпепе диал.) колорадский жук
ЦIахдай пепе (цIахатI) вонючка
ЦIвегъ крапивник (нуькI); кил. генгецI, тумкIанчIал
ЦIегь коза
ЦIегьрен кьил алай гъуьлягъ рогатая гадюка
ЦIерцIел (чIарчIал) гнида
ЦIимилнуькI диал. мухоловка
ЦIинкьил зимородок (нуькI)
ЦIирлампІ диал. жеребенок
ЦIихцIих диал. пеночка; кил. чихчих
ЦIицI 1. кузнечик. 2. саранча
ЦIицIиб цыпленок
ЦIицIпепе диал. синица; кил. хур хъипи нуькI
ЦIугъв диал. кил. чIуьгъ
ЦIуьгъве кил. цIуьрнуьгъ
ЦIуьрнуьгъ поросёнок
Чакъал шакал
Чалагъан коршун
Чархи чубарук диал. деревенская ласточка
Чепелукь бабочка
ЧинербалкIан диал. стрекоза; кил. гъуьлягъдиз яд гудай пепе
Чинеруг (чуьнуьруг) ястреб
Чихчиx пеночка (гъвечIи нуькI); кил. цIихцIих диал.
Чубарук ласточка
Чугъ диал. пчела; кил. чIиж
ЧукватIур диал. головастик; кил. варвар, тваркватварк диал., бахълахъан
Чурчул ящерица; кил. хуьрлуьнкI, къвершил, мерги уст.
Чуьлдин кьиф полевая мышь
Чуьлд лекь диал. орел-могильник
Ч1абал собака с длинными волосами
Ч1авчIав зяблик (нуькI)
Ч1агъ галка, грач
Ч1алитI пигалица (чибис)
Ч1алкъуш попугай
ЧІар алай шар власоглав
Ч1игъичIигъ цикада; кил. жижирма
Ч1игълинтI (чIагълутI, ч1иргъитI) диал. куропатка; кил. къвед
Ч1иж пчела; кил. чугъ диал.
Ч1имчIир чиж; кил. вирвир, мугъерган (диал.)
Ч1улав нуькI дрозд; кил. кьемкьер, къеркъер (диал.), лунж (диал.)
ЧIулав цицI сверчок; кил. экв гудай пепе, цIай ядай квак
Ч1улав уьрдег диал. лысуха
ЧIуран вак дикая свинья, кабан
Ч1уран верч диал. рябчик
Ч1уран цIегь (тамун цIегь) дикая коза, косуля
ЧІуру зили пиявка ложноконская
Ч1уру кукупI удод
Ч1уру къаз дикий гусь
Ч1уру кIекIе диал. пестрый дятел
Ч1уру тIапIас диал. клинтух
Ч1уру уьрдег диал. чирок трескунок
Ч1уру чубарук ласточка городская
Ч1уру чIиж 1) оса; 2) шмель.
ЧIут клоп
Ч1уьгъ пищуха (нуькI)
Шагьмар сказочная змея; кил. пуьнуьгет
ШакIва ослёнок; кил.супа
Шангъар кречет
ШапIа зайчонок
ШaпIaтI новорожденный зайчонок
Шар червь
Шараг птенец
ШаркIунт осленок
Шек ярка
ШенпIи котенок
Шив иноходец
ШинтIатIай диал. нуькIрен са жуьре
Ширванпепе божья коровка
ШиткитI диал. кил. шутквар
Шич диал. верблюд; кил. деве, лавар
Шлам диал. мокрица; кил. лам 2
ШукIва клещ; кил. хенцI
Шутквар диал. поползень (нуькI); кил. шиткитI диал.
ШутI блоха
Шуькьуьнт слизняк, улитка, молюск
Экв гудай пепе светлячок; кил. цIай ядай квак, чIулав цIицI
ЭмирчIиж матка (у пчёл)
Эвелуг диал. соловей; кил. билбил, бит (диал.) пIирлинтI (диал.)
Ябу кляча
ЯкIун тIветI (вили тIветI) мясная муха
ЯпатIул уховёртка
ЯхцIур кIвач квай пепе сороконожка
Яц бык
Яцархъан диал. сорока; кил. керекул
ЯцратIветI бычья муха

http://lezgikim.narod.ru/Pages/Lezgipage/Zoonimiya_lezgi.html


Сообщение отредактировал Эл_Дар_Алпанви - Вторник, 04.02.2014, 00:13
 
Форум » Языки » Лезги чIал - Лезгинский язык » Лезги гафарганра авачир гафар
Страница 1 из 11
Поиск:
© 2013-2017 · Alpania-MezО нас | Информеры | Контакты | СсылкиХостинг от uCoz