Вход | Регистрация
  Алпанские языки Лезгинский Табасаранский Агульский Рутульский Цахурский Крызский Будухский Арчинский Удинский Хиналугский  
[ Новые сообщения · Участники · Правила форума · Поиск · RSS ]


Страница 1 из 11
Форум » Языки » Лезги чIал - Лезгинский язык » Лезги халкьдин фолклор
Лезги халкьдин фолклор
Эл_Дар_АлпанвиДата: Суббота, 26.10.2013, 11:24 | Сообщение # 1
Полковник
Группа: Редакторы-I
Сообщений: 70
Репутация: 0
Замечания: 0%
Статус: Offline
Чна инал лезги халкьдин фолклор кIватIзава. Кхьихь инал квез чидай / куьне кIватIнавай махар, манияр, мисалар, мискIалар, кьисаяр, риваятар, хкетар, къаравилияр ва мсб.

***

Лезги халкьдин фолклор

***

Фолклор халкьдин виш йисарин уьмуьрдин тежриба, чирвилерин хазина ва зурба девлет я. Несилрилай несилрал, сиверай сивериз къвез, адет хьанвай къайдайра ва кIалубра хуралай ва гуьрчегдиз туькIуьр хьанвай, дерин манадин эсерриз халкьдин сивин яратмишунар, яни фолклор лугьуда.

Фолклордин эсерар халкьдин уьмуьрдихъ ва тарихдихъ галаз кIевелай алакъалу я, гьавиляй фолклордай халкьдин ацукьун-къарагъун, дерди-бала, дуьньядикай фикирар, хиялар, адан марифат ва художественный къанажагь гуьзгуьдай хьиз аквазва.

Лезгийрихъ девлетлу фолклор ава. Ана пешапаярни алапехъер, лайлаярни мехъерин манияр, ишеларни къурабайрин манияр, эпический эсерарни тарихдин манияр, мисаларни мискIалар, кьинарни къаргъишар, хордин маниярни бендер, риваятарни махар, хкетарни къаравилияр гьалтзава.

Халкьдин адетар къалурзавай, кьилди къачуртIа, мехъерин манийрай неинки лезгийрин яшайиш, гьакI дишегьлийрив, общественный уьмуьрда абурун чка тайинарунив эгечIнавай гьални аквазва. Чпин тIварар малум тушир дагъви дишегьлийри яратмишнавай ясдин манияр манадин жигьетдай хцивилелди, художественный рекьяй шикиллувилелди тафаватлу я. Чубандихъ, лежбердихъ, гьуьлуьхъ шехьунра виликан вахтарин лезгийрин уьмуьрдин гзаф таъсир ийидай хьтин шикилар ганва.

Еке чка чи фольклорда "Шарвили" эпосди кьазва. Лезги чилин абур, садвал, азадвал патал вичин уьмуьр бахшай Шарвилидин чешнедалди чи халкьди экуь гележегдикай вичин эрзиман мурадар ачухарнава. Ватандиз ва халкьдиз къуллугь авун гьар са касдин пак тир буржи я. Им Шарвилидикай яратмишнавай эпосдин кьилин метлеб я.

Мана-метлебдин жигьетдай Шарвилидикай яратмишнавай эсерриз "Къванцин гада", "Кьегьал", "Бахтавар", "Ашукьдин къуват", "Руквани дустар кими жеч" эпический манияр мукьва я. Абура халкьдин къуватдихъ инанмишвилин фикир тестикьарзава. Халкьдин гаф, чIал, гьерекатар сад хьайила, арада дуствал, гьуьрмет хьайила, халкьдиз гьич са чапхунчидихъайни кичIе жедач ва ам гьамиша гьалиб жеда.

Эгер эпический манийрик къундарма кватIа, тарихдин манияр гьакъикъи вакъиайриз мукьва я. Абура кьиле физвай вакъиаяр, тIвар кьунвай ксар гьакъикъатда хьанвайбур я. Къецепатан душманриз рей тагун, халкьдин рекье чанни эцигиз гьазур хьун - тарихдин манийрин кьилин фикир я.

Чи халкьдихъ жуьреба-жуьре месэлайриз талукь лирикадин эсерарни ава. Абурук яшайишдин, къурабайрин, муьгьуьббатдин, дерди-гъамунин бендер акатзава. Чеб дагъви дишегьлийри яратмишнавай и эсеррай куьгьне вахтарин лезгийрин уьмуьр гьар патарихъай аквазва.

Бендер художественный жигьетдай таъсирлувилелди, яшайишдин гьакъикъи шикилар къалуруналди тафаватлу я. Абура "психологический параллелизмдин" къайда устадвилелди ишлемишунихъ еке метлеб ава. ТIебиатдин шикил ва инсандин гьал сад садаз къарши яз, я сад садав кьадайвал гуналди, бендинин метлеб гзаф таъсирлуди ва образар шикиллубур жезва.

КIелдайбуруз, манияр хьиз, махарни багьа ва истеклу я. Чеб гьайванрикай, суьгьуьрдин крарикай ва яшайишдикай туькIуьр хьанвай махара, халкьди къаб ал аз, айгьамдалди, гагь суьгьуьрдин (ажайиб) гьалара гьакъикъат къалурзава, рикIел акъваздай таъсирлу образар яратмишзава. Чи махара квекай суьгьбет физ хьайитIани, адет яз, гьахъ гьахъсузвилел, мердвал намердвилел, акьул ахмакьвилел гъалиб жезва.

Махарай хьиз, къаравилийрайни чаз халкьдин уьмуьрдин жанлу шикилар аквазва. Гафунал хци ва акьулдиз дерин зегьметчийрин векил Несрединан къамат гуналди, халкь темпелрал, алчахрал, шкьакьрал, инсафсузрал, хаинрал хъуьрезва, инсанвал, мердвал тестикьарзава.

Гь. Гь. ГАШАРОВ (Лезгийрин фолклор, Магьачкъала, 1999)


Сообщение отредактировал Эл_Дар_Алпанви - Суббота, 26.10.2013, 11:25
 
Форум » Языки » Лезги чIал - Лезгинский язык » Лезги халкьдин фолклор
Страница 1 из 11
Поиск:
© 2013-2017 · Alpania-MezО нас | Информеры | Контакты | СсылкиХостинг от uCoz